Reguła brzmi prosto: najlepszym komentarzem do trudnego wersetu jest inny werset. Warto zobaczyć, że nie jest to wynalazek późniejszych czytelników — tak postępują w tekście Jeszua, Filip i Paweł. Warto też zobaczyć, gdzie ta reguła ma granice i który werset bywa dla niej powoływany niesłusznie. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Trzy odpowiedzi na pustyni
A on odpowiedział: Jest napisane: Nie samym chlebem będzie żył człowiek, ale każdym słowem pochodzącym z ust Boga.
Mt 4,4
Jezus mu odpowiedział: Jest też napisane: Nie będziesz wystawiał na próbę Pana, swego Boga.
Mt 4,7
Wtedy Jezus powiedział mu: Idź precz, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, swemu Bogu, będziesz oddawał pokłon i tylko jemu będziesz służył.
Mt 4,10
Trzy razy pada ta sama formuła: jest napisane. Jeszua nie odpowiada własnym autorytetem, choć mógłby. Odpowiada tekstem, a więc czymś, co druga strona też ma i może sprawdzić. Warto zauważyć, że kusiciel również cytuje Pismo — to samo narzędzie w innych rękach. Cytat nie rozstrzyga więc niczego sam z siebie; rozstrzyga cytat postawiony we właściwym kontekście.
Wykład z jednego czasu gramatycznego
A Jezus im odpowiedział: Błądzicie, nie znając Pisma ani mocy Boga. Przy zmartwychwstaniu bowiem ani nie będą się żenić, ani za mąż wychodzić, ale będą jak aniołowie Boga w niebie. A co do zmartwychwstania umarłych, czy nie czytaliście, co wam zostało powiedziane przez Boga: Ja jestem Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba? Bóg nie jest Bogiem umarłych, ale żywych.
Mt 22,29-32
Zarzut saduceuszów dotyczył zmartwychwstania. Odpowiedź opiera się na zdaniu z Księgi Wyjścia i na tym, że Bóg mówi o sobie w czasie teraźniejszym. Cały ciężar dowodu spoczywa na sformułowaniu, nie na rozumowaniu ogólnym. Poprzedza to diagnoza: błądzicie, nie znając Pisma — czyli błąd bierze się z nieznajomości tekstu, a nie z braku wykładni.
Wykład ciągły, przez cały zbiór
I zaczynając od Mojżesza i wszystkich proroków, wykładał im, co było o nim napisane we wszystkich Pismach.
Łk 24,27
Wtedy Paweł według swego zwyczaju wszedł do nich i przez trzy szabaty rozprawiał z nimi na podstawie Pisma; Wyjaśniając i nauczając, że Chrystus musiał cierpieć i powstać z martwych oraz: Ten Jezus, którego wam głoszę, jest Chrystusem.
Dz 17,2-3
W obu miejscach chodzi o to samo: przejść przez Pisma i pokazać, co się w nich znajduje. Paweł robi to przez trzy sabaty, a więc systematycznie, a nie jednym efektownym wersetem.
Werset, który nie jest dowodem tej reguły
Ponieważ podaje się przykazanie za przykazaniem, przykazanie za przykazaniem, przepis za przepisem, przepis za przepisem, trochę tu, trochę tam.
Iz 28,10
To zdanie bywa cytowane jako opis metody: przykazanie za przykazaniem, trochę tu, trochę tam. Trzeba jednak powiedzieć wprost, że kontekst rozdziału jest inny. Jest to mowa przeciwników proroka, którzy przedrzeźniają jego nauczanie jak sylabizowanie dla dzieci. Kto robi z tego zasadę hermeneutyczną, sam popełnia błąd, przed którym reguła ma chronić — bierze zdanie w oderwaniu od tego, kto je wypowiada. Zasada łączenia tekstów obroni się na przykładach z ewangelii; na tym wersecie się nie obroni.
Duchowe do duchowego
A o tym też mówimy nie słowami, których naucza ludzka mądrość, lecz których naucza Duch Święty, stosując do duchowych spraw to, co duchowe.
1 Kor 2,13
Zdanie mówi, że rzeczy duchowe zestawia się z duchowymi, i to jest w praktyce opis porównywania tekstów. Trzeba jednak dodać, że sam zwrot bywa tłumaczony rozmaicie i nie jest to fundament, na którym warto opierać całą metodę.
Kiedy potrzebny jest wyjaśniający
Kiedy Filip podbiegł, usłyszał, jak tamten czyta proroka Izajasza, i zapytał: Rozumiesz, co czytasz? A on odpowiedział: Jak mogę rozumieć, jeśli mi nikt nie wyjaśni? I zaprosił Filipa, aby wszedł i przy nim usiadł. A czytał ten fragment Pisma: Jak owca na rzeź był prowadzony i jak baranek milczący wobec tego, który go strzyże, tak on nie otworzył swoich ust. W jego poniżeniu pozbawiono go sądu, a któż wypowie jego ród? Jego życie bowiem zostało zabrane z ziemi. I zapytał eunuch Filipa: Proszę cię, o kim to prorok mówi? Sam o sobie czy o kimś innym? Wtedy Filip otworzył swe usta i zaczynając od tego fragmentu Pisma, głosił mu Jezusa.
Dz 8,30-35
Dworzanin czyta Izajasza i pyta, o kim mowa. Filip nie odsyła go do dodatkowego objawienia — zaczyna od tego samego fragmentu i idzie dalej. To jest zasada w działaniu: wyjaśnienie wychodzi z tekstu, który już leży przed czytelnikiem.
Czytali więc z księgi Prawa Bożego wyraźnie i wyjaśniali znaczenie tak, żeby zrozumiano to, co czytali.
Ne 8,8
Strona przeciwna
Przeciw prostemu ujęciu stoją miejsca ustanawiające nauczycieli w zgromadzeniu:
I on ustanowił jednych apostołami, drugich prorokami, innych ewangelistami, a jeszcze innych pasterzami i nauczycielami; Dla przysposobienia świętych, dla dzieła posługiwania, dla budowania ciała Chrystusa;
Ef 4,11-12
A Bóg ustanowił niektórych w kościele najpierw jako apostołów, potem proroków, po trzecie nauczycieli, potem cudotwórców, potem dary uzdrawiania, niesienia pomocy, rządzenia, różne języki.
1 Kor 12,28
Skoro Pismo tłumaczy się samo, po co nauczyciele. Odpowiedź, którą daje tekst, jest taka, że nauczanie polega tu na objaśnianiu tego, co napisane — jak u Ezdrasza i u Filipa. Trzeba jednak przyznać, że żaden z tych dwóch wersetów takiego zastrzeżenia nie zawiera. Ustanawiają one nauczycieli bez określania granic ich roli, a ograniczenie do objaśniania tekstu dopisujemy z innych miejsc. Dochodzi do tego trzeźwe przyznanie Piotra:
Jak też mówi o tym we wszystkich listach. Są w nich pewne rzeczy trudne do zrozumienia, które, podobnie jak inne Pisma, ludzie niedouczeni i nieutwierdzeni przekręcają ku swemu własnemu zatraceniu.
2 P 3,16
Skoro fragmenty bywają trudne i bywają przekręcane, sama zasada nie działa automatycznie. Chroni przed dowolnością, nie zastępuje pracy.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, którymi zwojami dysponowali słuchacze Pawła w Tesalonice ani co dokładnie im pokazywał. Nie mamy zapisu wykładu z drogi do Emaus — Łukasz podaje, że był, ale nie podaje treści. Nie wiemy, jak Pismo rozstrzygało spory tam, gdzie dwa fragmenty da się zestawić na kilka sposobów: żaden werset nie podaje reguły pierwszeństwa. Nie ma też w tekście listy dopuszczalnych kroków wykładni. Reguła jest opisem praktyki, którą widzimy, a nie przepisem, który gdzieś zapisano.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Filip — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia
