Zarzut jest krótki: albo skazany niósł belkę sam, albo niósł ją ktoś inny. Cztery relacje z drogi na Golgotę dzielą się w tym punkcie trzy do jednego.
Co o niesieniu krzyża pisze każdy z ewangelistów?
Jan.
A on, niosąc swój krzyż, wyszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, a po hebrajsku Golgotą;
J 19,17 (UBG)
A wychodząc, spotkali człowieka z Cyreny, imieniem Szymon. Tego przymusili, aby niósł jego krzyż.
Mt 27,32 (UBG)
Marek, z dodatkiem imion synów Szymona.
I przymusili przechodzącego obok niejakiego Szymona z Cyreny, który szedł z pola, ojca Aleksandra i Rufusa, aby niósł jego krzyż.
Mk 15,21 (UBG)
Łukasz, który jako jedyny opisuje sposób.
A gdy go prowadzili, zatrzymali niejakiego Szymona z Cyreny, który szedł z pola, i włożyli na niego krzyż, aby go niósł za Jezusem.
Łk 23,26 (UBG)
Czy droga na Golgotę miała dwie fazy?
Najprostsze odczytanie: droga miała dwie fazy. Skazany wychodził z miejsca wyroku, niosąc belkę, jak nakazywał zwyczaj egzekucji. W pewnym momencie siły go opuściły — po nocy przesłuchań i po biczowaniu było to spodziewane — i żołnierze zatrzymali przechodnia, żeby dokończył drogę. Jan opisuje wyjście, synoptycy to, co stało się dalej.
Za tym odczytaniem przemawiają dwa szczegóły. Mateusz i Marek umieszczają zatrzymanie Szymona w momencie wychodzenia, a nie na miejscu straceń — czyli w tej samej fazie, o której pisze Jan, tylko chwilę później. Łukasz zaś zapisuje, że włożono na niego krzyż, aby niósł za Jeszuą, co zakłada, że wcześniej niósł go ktoś inny.
Warto też zauważyć szczegół, który nie służy żadnej ze stron sporu, a jest w tekście: Marek wymienia imiona synów Szymona. Autor podaje je bez wyjaśnienia, jakby czytelnicy tych ludzi znali. To zapis człowieka piszącego do konkretnej wspólnoty, a nie konstrukcja mająca coś udowodnić.
Czego to wyjaśnienie nie obejmuje?
Podziału na dwie fazy żaden z czterech autorów nie zapisuje. Jan nie wspomina o Szymonie ani słowem, choć jego relacja z drogi jest krótka, ale nie pusta. Synoptycy nie wspominają, że wcześniej Jeszua niósł krzyż sam. Ciąg, który godzi oba zapisy, składamy z dwóch połówek pochodzących z różnych tekstów — jest to złożenie rozsądne i zgodne ze wszystkim, co wiadomo o wykonywaniu wyroków, ale nie jest to zdanie z Pisma.
Bywa też proponowane wyjaśnienie, że obaj nieśli równocześnie, każdy z jednej strony. Czego nie tłumaczy: teksty synoptyków mówią o przymuszeniu Szymona do niesienia, a nie do pomocy, i nie zostawiają miejsca na dwie osoby przy jednej belce.
Bywa też wskazywane, że Jan pisze w tym miejscu przeciw poglądowi, według którego na krzyżu umarł ktoś podstawiony zamiast Mesjasza. Zdanie o niesieniu własnego krzyża miałoby wtedy podkreślać, że szedł tam On sam. Czego to nie tłumaczy: jest to domysł o zamiarze autora, którego autor nie zapisał, a spór, na który miałby odpowiadać, pojawia się w źródłach dopiero później.
Milczenie Jana o Szymonie bywa czytane jako świadome. Jan pisze najpóźniej i często dopowiada to, czego inni nie zapisali, a pomija to, co powszechnie znane. Możliwe, że nie widział potrzeby powtarzania rzeczy zapisanej już trzy razy. To wyjaśnienie prawdopodobne, ale nadal jest to nasza hipoteza o zamiarach autora.
Czego nie wiemy
Zwróćmy jeszcze uwagę na to, jak niewiele wszyscy czterej piszą o samej drodze. Nie ma opisu trasy, nie ma liczby kroków, nie ma scen po drodze poza jedną u Łukasza. Relacje są tu oszczędne do granic, a różnica dotyczy jednego zdania w każdej z nich. To ważne dla oceny zarzutu: nie mamy dwóch rozbudowanych opisów, które by się rozjeżdżały, tylko cztery krótkie noty o tym samym odcinku, z których każda notuje inny moment.
Nie wiemy, w którym miejscu drogi nastąpiła zmiana ani jak długi odcinek niósł belkę każdy z nich. Nie wiemy, dlaczego żołnierze wybrali akurat tego człowieka, poza tym że przechodził obok, wracając z pola. Nie wiemy, czy Szymon szedł potem pod krzyżem do końca. Cztery relacje zgadzają się co do tego, że skazany wyszedł z miasta na miejsce zwane Miejscem Czaszki i że w drodze uczestniczył ktoś przymuszony z tłumu. Reszty nie da się ustalić z tekstu i nie należy jej przedstawiać jako ustalonej.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Szymon · Mateusz — znaczenie imienia · Marek — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia
