To najtrudniejsza rozbieżność chronologiczna w ewangeliach i nie należy jej przedstawiać jako drobiazgu. Trzy relacje umieszczają ostatnią wieczerzę w czasie Paschy. Czwarta w kilku miejscach sugeruje, że w chwili sądu i ukrzyżowania Pascha była dopiero przed ludźmi z otoczenia świątyni.
Kiedy wieczerzę umieszczają Mateusz, Marek i Łukasz?
Mateusz opisuje przygotowanie posiłku paschalnego.
W pierwszy dzień Przaśników uczniowie podeszli do Jezusa i zapytali go: Gdzie chcesz, abyśmy przygotowali ci Paschę do spożycia? A on odpowiedział: Idźcie do miasta, do pewnego człowieka i powiedzcie mu: Nauczyciel mówi: Mój czas jest bliski; u ciebie będę obchodził Paschę z moimi uczniami. Uczniowie zrobili tak, jak im nakazał Jezus, i przygotowali Paschę.
Mt 26,17-19 (UBG)
Marek dodaje szczegół obrzędowy, który nie zostawia miejsca na inne odczytanie.
W pierwszy dzień Przaśników, gdy zabijano baranka paschalnego, zapytali go jego uczniowie: Gdzie chcesz, abyśmy poszli i przygotowali ci Paschę do spożycia?
Mk 14,12 (UBG)
Łukasz zapisuje słowa, w których wieczerza zostaje nazwana wprost.
I powiedział do nich: Gorąco pragnąłem zjeść tę Paschę z wami, zanim będę cierpiał.
Łk 22,15 (UBG)
Jak tę samą wieczerzę datuje Jan?
Jan datuje wieczerzę inaczej już w pierwszym zdaniu opisu.
A przed świętem Paschy Jezus, wiedząc, że nadeszła jego godzina, aby przeszedł z tego świata do Ojca, umiłowawszy swoich, którzy byli na świecie, umiłował ich aż do końca.
J 13,1 (UBG)
A rano, przy przesłuchaniu, notuje powód, dla którego oskarżyciele nie weszli do ratusza.
Od Kajfasza więc zaprowadzili Jezusa do ratusza; a było rano. Sami jednak nie weszli do ratusza, aby się nie skalać, lecz żeby mogli spożyć Paschę.
J 18,28 (UBG)
Do tego dokłada dwa datowania, które mówią to samo.
A był to dzień przygotowania Paschy, około godziny szóstej. I powiedział Piłat do Żydów: Oto wasz król!
J 19,14 (UBG)
Wtedy Żydzi, aby ciała nie zostały na krzyżu na szabat, ponieważ był dzień przygotowania (bo ten dzień szabatu był wielkim dniem), prosili Piłata, aby połamano im golenie i zdjęto ich.
J 19,31 (UBG)
Jak próbuje się pogodzić oba datowania?
Pierwsze: słowo o Passze obejmowało w mowie potocznej całe Święto Przaśników, trwające siedem dni, a nie tylko wieczerzę pierwszego wieczoru. Wtedy zdanie o spożywaniu Paschy nazajutrz rano dotyczyłoby posiłków świątecznych następnych dni, w tym ofiar składanych w ciągu święta. Czego to nie tłumaczy: pozostaje datowanie dnia przygotowania, które Jan powtarza trzy razy i wiąże z konkretnym dniem tygodnia.
Drugie: dwie rachuby doby używane równolegle. Dzień liczony od zachodu i dzień liczony od wschodu dają różne granice, więc ta sama noc mogła należeć do dwóch różnych dat w zależności od tego, kto liczył. Bywa to wiązane z odmiennym kalendarzem części Judejczyków i Galilejczyków. Czego to nie tłumaczy: żaden z czterech tekstów nie wspomina o dwóch rachubach, a cała konstrukcja pochodzi spoza Pisma.
Trzecie: Jeszua celowo spożył wieczerzę dzień wcześniej, wiedząc, że w porze zabijania baranków będzie już na krzyżu. Wyjaśnienie to ma za sobą wymowę całej sceny. Czego nie tłumaczy: Marek wiąże przygotowanie wprost z dniem, w którym zabijano baranka, więc trzeba by założyć, że jego zdanie znaczy co innego, niż mówi.
Czwarte: dzień przygotowania oznacza po prostu piątek, przygotowanie do szabatu, a nie do Paschy. Znaczenie takie jest w tekście możliwe i uzgadnia część danych. Czego nie tłumaczy: Jan pisze o dniu przygotowania Paschy, dokładając słowo, którego przy zwykłym piątku by nie potrzebował.
Jest jeszcze wskazówka, którą Jan podaje sam i którą warto policzyć osobno. Nazywa nadchodzący szabat wielkim dniem. Określenie to odróżnia go od zwykłego szabatu tygodniowego i wskazuje na zbieg z dniem świątecznym, który w Prawie ma własny odpoczynek niezależny od dnia tygodnia. Jeśli tak, to w tamtym tygodniu wypadały obok siebie dwa dni odpoczynku, a wtedy część rozbieżności w datowaniu bierze się z tego, że mówiąc o dniu przed szabatem, dwaj autorzy mogą mieć na myśli dwa różne szabaty. Czego to nie tłumaczy: żaden z ewangelistów nie liczy tych dni po kolei, więc rekonstrukcja tygodnia pozostaje naszą, nie ich.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, którego wieczoru dokładnie odbyła się ta wieczerza. Nie wiemy, czy w tamtym roku wszyscy w Jerozolimie obchodzili Paschę tego samego dnia. Nie wiemy, w jakim znaczeniu użyto słowa o Passze w zdaniu o ratuszu. Żadne z czterech wyjaśnień nie zamyka wszystkich danych naraz, a to znaczy, że harmonizacji pewnej tu nie ma i nie należy jej przedstawiać jako ustalonej. Zgodne jest natomiast to, co wszystkie cztery relacje podają identycznie: wieczerza odbyła się w czwartkowy wieczór przed świętem, następnego dnia przed szabatem Mesjasz został ukrzyżowany, a Jan konsekwentnie kładzie Jego śmierć w porze, w której w świątyni zabijano baranki.
Zobacz też: Sabat · Święto Przaśników (Chag haMacot) · Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · Mateusz — znaczenie imienia · Marek — znaczenie imienia
