Kecef (קֶ֫צֶף, H7110) występuje w Tanach dwadzieścia dziewięć razy i jest jednym z co najmniej czterech hebrajskich rzeczowników, które UBG zwykle oddaje słowem gniew. Pozostałe trzy to af (dwieście siedemdziesiąt cztery razy), chema (sto dwadzieścia trzy) i charon (czterdzieści). Polszczyzna ma tu jeden wyraz na cztery hasła, więc w tłumaczeniu wszystkie zlewają się w jedną emocję — a w hebrajskim to nie jest jedna emocja, tylko cztery różne sposoby mówienia o niej.
Gniew, który spada na zgromadzenie
Kecef ma w Torze bardzo wyraźny profil składniowy. Prawie nigdy nie jest stanem, w którym ktoś się znajduje. Jest czymś, co spada, wychodzi, przychodzi — i spada na zbiorowość, nie na jednostkę.
Lecz Lewici rozbiją obóz wokół Przybytku Świadectwa, aby gniew nie spadł na zgromadzenie synów Izraela. Lewici będą pełnić straż przy Przybytku Świadectwa.
Lb 1,53
Zdanie o rozbiciu obozu Lewitów wokół przybytku ma sens ochronny: ich straż ma zapobiec temu, żeby kecef spadł na zgromadzenie. To samo sformułowanie wraca kilka rozdziałów dalej i potem w Księdze Jozuego, gdzie odpowiedzialność zbiorowa jest opisana wprost.
Czy to nie Akan, syn Zeracha, dopuścił się przestępstwa przy rzeczach przeklętych i czy gniew nie spadł na całe zgromadzenie Izraela? I nie tylko on umarł za swoją nieprawość.
Joz 22,20
Wyszedł gniew, zaczęła się plaga
Potem Mojżesz powiedział do Aarona: Weź kadzielnicę, włóż w nią ogień z ołtarza, nałóż też kadzidła i pójdź szybko do zgromadzenia, i zrób przebłaganie za nich, bo już wyszedł gniew od Pana i już zaczęła się plaga.
Lb 16,46
To najostrzejszy przykład. Kecef nie jest tu nastrojem Boga, lecz wydarzeniem, które już się rozpoczęło i biegnie przez obóz — dwie części zdania stawiają obok siebie wyjście gniewu i początek plagi jako jedno i to samo. Aaron biegnie z kadzielnicą nie po to, by ułagodzić czyjeś uczucia, ale żeby stanąć między umarłymi a żywymi. Po polsku czytelnik widzi słowo gniew i naturalnie myśli o emocji; tekst hebrajski opisuje raczej uderzenie.
Trzy słowa w jednym wersecie
I Pan wykorzenił ich z ich ziemi w gniewie i zapalczywości oraz w wielkim oburzeniu i wyrzucił ich do obcej ziemi, jak to dziś widzicie.
Pwt 29,28
Tu widać problem przekładu w stanie czystym. W hebrajskim stoją obok siebie af, chema i kecef; polski musi znaleźć trzy różne wyrazy i sięga po gniew, zapalczywość oraz oburzenie. Przydział jest arbitralny: w Jeremiaszu ten sam zestaw trzech rzeczowników dostaje inny zestaw polskich odpowiedników, a u Izajasza kecef zostaje oburzeniem, podczas gdy w Kronikach jest gniewem. Czytelnik polski nie ma jak zauważyć, że za każdym razem chodzi o to samo hebrajskie hasło.
Dlatego gniew Pana spadł na Judę i Jerozolimę i Pan wydał ich na rozproszenie, na zdumienie i na pośmiewisko, jak sami widzicie swoimi oczami.
2Krn 29,8
Gniew ludzki i królewski
Kecef nie należy wyłącznie do Boga. Doradcy Aswerusa przewidują, że postępek królowej wywoła falę pogardy i kecef wśród żon perskich dostojników — i tu też widać, że rzeczownik opisuje reakcję rozlewającą się po zbiorowości, a nie prywatny nastrój.
Jeszcze dzisiaj księżniczki perskie i medyjskie, które słyszały o postępku królowej, będą mówiły to samo wszystkim książętom króla, a będzie wiele pogardy i gniewu.
Est 1,18
Kohelet stawia go w szeregu z ciemnością, smutkiem i chorobą jako trwały stan człowieka pochłoniętego dorobkiem. Jest to jedno z niewielu miejsc, w których kecef opisuje długotrwałą kondycję, a nie punktowe uderzenie.
Gniew z miarą
Panie, nie karć mnie w swym gniewie i nie karz mnie w swojej zapalczywości.
Ps 38,1
Psalmista nie prosi o brak gniewu, tylko o to, by karcenie nie odbywało się w jego trybie. U Izajasza pojawia się wprost miara: gniew jest mały i chwilowy, miłosierdzie wieczne. To jedno z nielicznych zdań, w których kecef zostaje przez tekst wyraźnie ograniczony w czasie i w natężeniu.
W niewielkim gniewie ukryłem na chwilę swoją twarz przed tobą, ale zlituję się nad tobą w wiecznym miłosierdziu, mówi Pan, twój Odkupiciel.
Iz 54,8
Czego nie wiemy
Nie wiadomo, skąd bierze się różnica między kecef a af. Rozkład użyć da się opisać — kecef częściej spada na wspólnotę, częściej pociąga natychmiastowy skutek, prawie nie tworzy zwrotów opisujących charakter, podczas gdy af buduje choćby formułę o Bogu nieskorym do gniewu. Ale żaden werset nie definiuje tej różnicy, a proroctwa łączą oba rzeczowniki w jednym zdaniu, jakby były wymienne. Możliwe więc, że mamy do czynienia z konwencją stylistyczną, nie z osobnymi pojęciami.
Sporny jest też jeden werset u Ozeasza, w którym te same spółgłoski oznaczają najwyraźniej coś zupełnie innego. UBG mówi o pianie na powierzchni wody, dane interlinearne podpowiadają drzazgę lub gałązkę, a niektóre przekłady zostawiają pryskającą pianę. Jeśli to drugie hasło o identycznym zapisie, statystyka dwudziestu dziewięciu wystąpień powinna być o jedno mniejsza; jeśli to samo słowo w nieznanym nam użyciu, cały opis znaczenia trzeba by poszerzyć. Rozstrzygnąć tego z samego tekstu się nie da.
