Prorocy zwykle mówią do kogoś: do króla, do kapłanów, do miasta. Habakuk zaczyna inaczej — mówi do Jahwe i to on zadaje pytania. Nagłówek jest zdawkowy, bez rodowodu i bez daty.
Brzemię, które widział prorok Habakuk.
Ha 1,1
Pierwsze pytanie: dlaczego milczysz
Panie, jak długo będę wołać, a nie będziesz wysłuchiwał? Jak długo będę krzyczeć do ciebie o krzywdzie, a nie będziesz wybawiał? Czemu dopuszczasz, abym patrzył na nieprawość i widział bezprawie? Zguba i przemoc są przede mną i znajduje się ten, który roznieca spory i niezgodę. Dlatego prawo jest naruszone, a nie ma już sprawiedliwości. Niegodziwy bowiem osacza sprawiedliwego, dlatego wydawane są błędne wyroki.
Ha 1,2-4
Warto zauważyć, że skarga nie dotyczy prześladowania samego proroka. Habakuk wylicza rzeczy widziane wokół: przemoc, spory, sądy wydające błędne wyroki. Jest raczej świadkiem niż ofiarą, a mimo to formułuje zarzut w pierwszej osobie i pyta, jak długo to potrwa.
Skarga dotyczy stanu wewnętrznego Judy: prawo jest naruszone, wyroki wypaczone, silniejszy osacza sprawiedliwego. Prorok nie prosi o wyjaśnienie teoretyczne, tylko o interwencję.
Odpowiedź gorsza od pytania
Spójrzcie na narody, zobaczcie i zdumiejcie się bardzo, gdyż dokonuję dzieła za waszych dni, w które nie uwierzycie, gdy wam o nim opowiedzą. Oto bowiem wzbudzę Chaldejczyków, naród srogi i gwałtowny; przejdą przez szerokość ziemi, aby posiąść cudze miejsca zamieszkania.
Ha 1,5-6
Jahwe odpowiada, że już działa — i podaje narzędzie. Tym narzędziem jest naród jeszcze bardziej brutalny niż ten, na który Habakuk się skarżył. Odpowiedź nie uspokaja, tylko przenosi problem na wyższy poziom.
Sama formuła jest przy tym ostrzegawcza: nie uwierzycie, gdy wam o tym opowiedzą. Odpowiedź została zapowiedziana jako trudna do przyjęcia, zanim padła jej treść.
Drugie pytanie: dlaczego takim narzędziem
Czy ty nie jesteś od wieków, Panie, mój Boże, mój Święty? My nie umrzemy. Panie, postawiłeś ich na sąd. Ty, nasza Skało, przeznaczyłeś ich na karanie.
Ha 1,12
Prorok najpierw przypomina, na czym opiera pytanie: skoro Jahwe jest od wieków i sam ustawił Chaldejczyków na sąd, to nie chodzi o przypadek. Potem stawia zarzut, którego nie da się złagodzić.
Twoje oczy są tak czyste, że nie możesz patrzeć na zło ani widzieć bezprawia. Czemu patrzysz na czyniących przewrotność? Czemu milczysz, gdy niegodziwy pożera sprawiedliwszego niż on sam?
Ha 1,13
To pytanie jest ostrzejsze niż pierwsze. Habakuk nie pyta już, dlaczego zło trwa, lecz dlaczego Bóg posługuje się gorszym przeciw lepszemu. W całym Piśmie niewielu formułuje to tak wprost. Jeremiasz robi to w tonie równie bezpośrednim.
Sprawiedliwy jesteś, Panie, choćbym się z tobą spierał. Ja jednak będę rozmawiać z tobą o twoich sądach. Czemu szczęści się droga bezbożnych? Czemu spokojnie żyją wszyscy, którzy postępują bardzo zdradliwie?
Jr 12,1
Zarzut opiera się na dwóch przesłankach, które sam prorok wcześniej przyjął: że Jahwe jest czysty i że to on ustawił Chaldejczyków na sąd. Z obu razem wynika pytanie, na które nie ma łatwej odpowiedzi, bo odrzucenie którejkolwiek przesłanki rozwiązałoby problem — a Habakuk żadnej nie odrzuca.
Postawa na warcie
Zamiast zamknąć temat, prorok zajmuje stanowisko obserwacyjne i przyznaje, że spodziewa się nagany.
Na swej warcie będę stać, stanę na baszcie i będę się wpatrywać, aby zobaczyć, co Bóg będzie mówił i co mam odpowiedzieć, gdy zostanę upomniany.
Ha 2,1
Odpowiedź, którą dostaje, nie odnosi się do treści zarzutu. Dotyczy czasu i formy zapisu.
Wtedy Pan mi odpowiedział: Zapisz to widzenie, zapisz je wyraźnie na tablicach, aby czytający mógł je szybko przeczytać. To widzenie bowiem dotyczy oznaczonego czasu, a na końcu oznajmi, a nie skłamie; a choćby się odwlekało, oczekuj go, bo z pewnością przyjdzie, nie spóźni się.
Ha 2,2-3
Polecenie zapisu ma sens praktyczny. Widzenie, które się odwleka, musi przetrwać w formie sprawdzalnej, inaczej po latach nikt nie odróżni zapowiedzi od tego, co się komu przypomniało. Habakuk dostaje więc nie tyle wyjaśnienie, ile procedurę: utrwal i czekaj.
Dalej padają biada wypowiadane przeciw zdobywcy — pierwsze z nich brzmi tak, jakby układali je ograbieni.
Czy ci wszyscy nie ułożą o nim przypowieści i szyderczego przysłowia, mówiąc: Biada temu, który gromadzi nie swoje rzeczy (jak długo?) i obciąża się gęstym błotem!
Ha 2,6
Dopiero po tej serii przychodzi zamknięcie: nie argument, lecz nakaz milczenia.
Pan jest w swoim świętym przybytku. Niech cała ziemia zamilknie przed nim.
Ha 2,20
Zamknięcie nakazem milczenia jest odpowiedzią, lecz nie w postaci argumentu. To sytuacja rzadka w Piśmie i uczciwiej ją nazwać po imieniu, niż udawać, że w księdze stoi rozwiązanie problemu zła.
Czego nie wiemy
Habakuk nie dostaje odpowiedzi na własne pytanie. Dowiaduje się, że wyrok zapadnie, że ma go zapisać i że warto czekać — ale nie dowiaduje się, dlaczego akurat tak. Księga tego nie ukrywa i nie udaje, że sprawa została zamknięta. Nie znamy też czasu wystąpienia proroka: wzmianka o Chaldejczykach jako o czymś nowym wskazuje na okres przed ich wyprawami na zachód, lecz sam tekst nie podaje ani króla, ani roku. Nie wiemy, kim był Habakuk, ani czy ktokolwiek poza nim słyszał ten dialog przed spisaniem.
Zobacz też: Jahwe · Habakuk — znaczenie imienia · Jeremiasz — znaczenie imienia
