Elizeusz działa dłużej niż Eliasz i zostawia po sobie znacznie więcej opisanych znaków. Różnica nie polega jednak na liczbie, tylko na adresacie. Eliasz staje głównie przed królami i całym ludem. Elizeusz najczęściej staje przed ludźmi, których tekst nie nazywa po imieniu: wdową, gospodynią z Szunem, grupą uczniów gotujących obiad.
Zmienia to skalę, ale nie rodzaj spraw. W każdej z tych scen chodzi o coś, co da się policzyć: ile zostało oliwy, ilu ludzi trzeba nakarmić, czyje było narzędzie. Prorok nie występuje jako nauczyciel ani jako komentator wydarzeń politycznych, tylko jako ktoś, kto rozwiązuje konkretny problem i po jego rozwiązaniu odchodzi. Ten rys odróżnia jego cykl od reszty ksiąg prorockich mocniej niż liczba cudów.
Dług, który zabierał dzieci
A pewna kobieta spośród żon synów proroków wołała do Elizeusza: Twój sługa, mój mąż, umarł. Ty wiesz, że twój sługa bał się Pana. Lecz teraz przyszedł wierzyciel, aby zabrać moich dwóch synów jako niewolników. Elizeusz zapytał ją: Co mogę uczynić dla ciebie? Powiedz mi, co masz w domu? Odpowiedziała: Twoja służąca nie ma nic więcej w domu prócz dzbana oliwy.
2 Krl 4,1-2
Sprawa jest w całości majątkowa. Wierzyciel działa w granicach ówczesnego prawa, zabierając dzieci dłużnika do pracy. Reakcja proroka jest przy tym nietypowa: nie ogłasza wyroczni ani nie wzywa wierzyciela, tylko pyta o stan posiadania. Punktem wyjścia jest to, co kobieta ma, a nie to, czego jej brakuje.
Odeszła więc od niego, zamknęła drzwi za sobą i za swymi synami. Ci przynosili jej naczynia, a ona nalewała. Kiedy naczynia były pełne, powiedziała do swego syna: Przynieś mi jeszcze naczynie. Odpowiedział jej: Nie ma już naczyń. I oliwa przestała płynąć. Potem przyszła i opowiedziała o tym mężowi Bożemu. On powiedział jej: Idź, sprzedaj oliwę i spłać dług. Z reszty zaś utrzymuj siebie i swoich synów.
2 Krl 4,5-7
Zakończenie brzmi jak instrukcja gospodarcza: sprzedaj, spłać dług, z reszty utrzymuj siebie i synów. Znak nie kończy się cudem, tylko rozwiązaniem sprawy, po którym rodzina wraca do samodzielności.
Kocioł i sto osób do nakarmienia
Następnie nalano tym mężczyznom do jedzenia. A gdy jedli tę zupę, zawołali: Śmierć w kotle, mężu Boży! I nie mogli jeść. On zaś powiedział: Przynieście więc mąki. Wrzucił ją do kotła i powiedział: Nalej ludowi, aby jadł. I nie było już nic szkodliwego w kotle.
2 Krl 4,40-41
Tło jest podane wcześniej: w kraju panuje głód, a uczniowie zbierają zioła, o których nikt nie wie, co to takiego. Skala problemu jest kuchenna, a jednak tekst opisuje interwencję tak samo poważnie jak sceny z królami.
Pewien człowiek przyszedł z Baal-Szalisza i przyniósł mężowi Bożemu chleb z pierwocin zbóż, dwadzieścia chlebów jęczmiennych i pełne kłosy świeżego zboża. On powiedział: Daj ludowi, aby jadł. Ale jego sługa zapytał: Jak mam to położyć przed stu mężczyznami? Znowu powiedział: Daj ludowi, aby jadł. Tak bowiem mówi Pan: Będą jeść i jeszcze pozostanie. Położył więc przed nimi, a ci jedli i jeszcze zostawili, według słowa Pana.
2 Krl 4,42-44
Tu również liczby są niewielkie: dwadzieścia chlebów i stu ludzi. To znak wystarczający dokładnie na potrzebę, bez nadmiaru — z zapowiedzią, że coś jeszcze zostanie.
Pożyczona siekiera
I poszedł z nimi. Kiedy przybyli nad Jordan, zaczęli ścinać drzewa. I zdarzyło się, że jednemu z nich przy ścinaniu drzewa siekierą żelazo wpadło do wody. Zawołał wtedy: Ach, mój panie! Ta była pożyczona. Mąż Boży zapytał: Gdzie wpadło? I wskazał mu miejsce. A on uciął drewno, wrzucił tam i żelazo wypłynęło. I powiedział: Weź je sobie. Wyciągnął więc rękę i wziął je.
2 Krl 6,4-7
Powód interwencji jest jeden i zostaje wypowiedziany wprost: narzędzie było pożyczone. Chodzi więc o cudzą własność i o człowieka, którego nie stać na jej zwrot. To najdrobniejsza sprawa, przy jakiej Pismo notuje znak proroka, i nie jest opatrzona żadnym morałem.
Druga strona tych samych rozdziałów
Obraz łagodnego opiekuna byłby jednak wyborem części materiału. Te same rozdziały zawierają sceny trudne i tekst ich nie tuszuje.
Potem wyruszył stamtąd do Betel. A gdy podążał drogą, małe dzieci wyszły z miasta i naśmiewały się z niego, mówiąc mu: Wstąp łysy, wstąp łysy! On zaś odwrócił się, spojrzał na nie i przeklął je w imieniu Pana. Wtedy dwie niedźwiedzice wyszły z lasu i rozszarpały czterdzieścioro dwoje dzieci spośród nich.
2 Krl 2,23-24
Podobnie kończy się sprawa Gehaziego, sługi, który przyjął zapłatę wyłudzoną od Naamana — zapada wyrok obejmujący jego potomstwo. Pismo nie buduje z Elizeusza postaci jednorodnej i nie tłumaczy tych scen; stawia je obok znaków pomocowych, zostawiając czytelnikowi całość.
Czego nie wiemy
Nie znamy imion większości osób, którym pomógł. Nie wiemy, ile znaków pominięto ani według jakiego klucza wybrano te zapisane. Nie wiemy, dlaczego prorok, który potrafił rozwiązać sprawę długu i obiadu, nie interweniował w głód opisany jako tło tych scen.
W Nazarecie Jeszua przywołał jego służbę jako przykład i wybrał z niej przypadek obcokrajowca, a nie któryś ze znaków dla Izraelitów.
I wielu było trędowatych w Izraelu za czasów proroka Elizeusza, jednak żaden z nich nie został oczyszczony, tylko Naaman Syryjczyk.
Łk 4,27
Nie wiemy również, jak długo trwała jego działalność ani w jakiej kolejności ułożone są opisane sceny — księga grupuje je tematycznie, a nie chronologicznie. Kilka epizodów zaczyna się od zwrotu o zdarzeniu pewnego dnia, co przy braku dat uniemożliwia ustawienie ich na osi czasu z jakąkolwiek pewnością. Nie wiemy także, czy pomiędzy opisanymi scenami działał publicznie, czy większość czasu spędzał wśród uczniów w Gilgal, Betel i Jerychu. Tekst pokazuje go wyłącznie w momentach interwencji.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Elizeusz · Eliasz — znaczenie imienia
