Eliasz wchodzi do opowieści bez przedstawienia. Nie ma opisu powołania, rodowodu ani wprowadzenia — jest od razu zdanie skierowane do króla, w którym prorok zapowiada suszę i wiąże jej koniec z własnym słowem.
Ta zapowiedź jest ważna dla zrozumienia całej sceny na górze. Susza nie jest karą wymierzoną przypadkowo: uderza dokładnie w tę dziedzinę, którą Baal miał kontrolować. Spór nie toczy się więc o istnienie bóstwa w ogóle, lecz o to, kto daje deszcz. Wszystko, co dzieje się później — ofiara, ogień i wreszcie chmura nad morzem — rozgrywa się w granicach tego jednego pytania.
Wtedy Eliasz Tiszbita, jeden z mieszkańców Gileadu, powiedział do Achaba: Jak żyje Pan, Bóg Izraela, przed którym stoję, nie będzie w tych latach ani rosy, ani deszczu jak tylko na moje słowo.
1 Krl 17,1
Susza trwa lata. Kiedy Eliasz wraca, pierwsza wymiana zdań z Achabem jest sporem o przyczynę: król nazywa proroka tym, kto dręczy Izrael, prorok odsyła zarzut z powrotem i wskazuje porzucenie przykazań. Dopiero na tym tle ma sens propozycja, którą składa ludowi.
Pytanie, które zakłada podwójny kult
Wtedy Eliasz zbliżył się do całego ludu i powiedział: Jak długo będziecie się wahać między dwoma zdaniami? Jeśli Pan jest Bogiem, idźcie za nim, a jeśli Baal, idźcie za nim. A lud nie odpowiedział mu ani słowa.
1 Krl 18,21
Warto zauważyć, o co Eliasz nie pyta. Nie pyta, dlaczego lud porzucił Jahwe, tylko dlaczego się waha między dwoma zdaniami. To opis kultu mieszanego, w którym nikt niczego formalnie nie odrzucił, tylko dołożył drugą opcję. Odpowiedzią jest milczenie — a milczenie w takiej sytuacji też jest informacją.
Kryterium ogłoszone przed próbą
Niech nam dadzą dwa cielce. Niech wybiorą sobie jednego cielca, porąbią go na części i położą na drwach, ale ognia niech nie podkładają. Ja również przygotuję drugiego cielca i położę na drwach, ale ognia nie podłożę. Potem wzywajcie imienia swoich bogów, a ja wezwę imienia Pana. A ten Bóg, który odpowie ogniem, niech będzie Bogiem. Cały lud odpowiedział: Dobre jest to, co powiedziałeś.
1 Krl 18,23-24
To najważniejszy element całej sceny. Warunek rozstrzygnięcia zostaje podany zanim cokolwiek się zacznie, jest ten sam dla obu stron i możliwy do sprawdzenia gołym okiem. Eliasz nie zostawia sobie furtki na wypadek porażki i nie prosi o żadną przewagę — przeciwnie, oddaje przeciwnikom pierwszeństwo i przyjmuje, że jest ich więcej. Lud zgadza się na regułę, zanim pozna wynik.
Dzień proroków Baala tekst opisuje minuta po minucie: wołanie od poranka do południa, podskakiwanie wokół ołtarza, w końcu nacinanie ciała. Trzykrotnie pada uwaga, że nie było odpowiedzi.
Ołtarz z dwunastu kamieni
Wtedy Eliasz powiedział do całego ludu: Zbliżcie się do mnie. Cały lud zbliżył się więc do niego. On wtedy naprawił zburzony ołtarz Pana. Potem Eliasz wziął dwanaście kamieni, według liczby pokoleń synów Jakuba, do którego doszło słowo Pana: Izrael będzie twoje imię. I z tych kamieni zbudował ołtarz w imię Pana, i wykopał wokół ołtarza rów zdolny pomieścić dwie miary zboża.
1 Krl 18,30-32
Eliasz zaczyna od naprawy ołtarza, który już tam był i leżał zburzony. Bierze dwanaście kamieni — w państwie, które od dawna liczyło dziesięć pokoleń. Kopie też rów i każe polewać ofiarę wodą, czyli sam sobie podnosi próg. Wszystko to dzieje się na oczach ludu, który wcześniej milczał.
A gdy nadszedł czas składania ofiary z pokarmów, prorok Eliasz zbliżył się i powiedział: Panie, Boże Abrahama, Izaaka i Izraela, niech dziś poznają, że ty jesteś Bogiem w Izraelu, a ja twoim sługą, i że na twoje słowo uczyniłem to wszystko. Wysłuchaj mnie, Panie, wysłuchaj mnie, aby ten lud poznał, że ty, Panie, jesteś Bogiem i że ty z powrotem nawróciłeś jego serca. Wtedy spadł ogień Pana i pochłonął ofiarę całopalną i drwa, i kamienie, i proch. A wodę, która była w rowie, wysuszył.
1 Krl 18,36-38
Modlitwa jest krótka i nie zawiera żadnej techniki: żadnych okrzyków, tańca ani ran. Prosi o jedno — żeby lud poznał, kto jest Bogiem. Reakcja tłumu powtarza dokładnie to, o co Eliasz prosił, i jest jedynym zdaniem, jakie lud wypowiada w całym rozdziale.
Deszcz, czyli właściwy cel
Potem Eliasz powiedział do Achaba: Idź, jedz i pij. Słychać bowiem szum ulewnego deszczu. Achab poszedł więc jeść i pić. A Eliasz wstąpił na szczyt Karmelu. Następnie padł na ziemię i włożył twarz między kolana; I powiedział do swego sługi: Idź teraz i popatrz w stronę morza. Ten poszedł, popatrzył i powiedział: Nie ma nic. Wtedy powiedział: Idź i wracaj siedem razy. A za siódmym razem powiedział: Oto mała chmurka, jak dłoń człowieka, podnosi się z morza. Wtedy polecił mu: Idź, powiedz Achabowi: Zaprzęgaj rydwan i zjeżdżaj, aby cię deszcz nie zatrzymał. Tymczasem niebo zaćmiło się od chmur i wiatru i spadł ulewny deszcz. Achab zaś wsiadł do rydwanu i pojechał do Jizreel.
1 Krl 18,41-45
Ogień nie kończy sprawy. Susza była zapowiedziana jako stan trwający do słowa proroka, więc rozstrzygnięcie na górze musi mieć ciąg dalszy w pogodzie. Eliasz siedem razy wysyła sługę po informację, zanim cokolwiek się pojawi — cud nie zwalnia go z czekania.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ile dokładnie trwała susza. Księga Królewska liczy ją od trzeciego roku, a list Jakuba podaje trzy lata i sześć miesięcy.
Eliasz był człowiekiem podlegającym tym samym doznaniom co my i modlił się gorliwie, żeby nie padał deszcz, i nie spadł deszcz na ziemię przez trzy lata i sześć miesięcy. Potem znowu się modlił i niebo spuściło deszcz, i ziemia wydała swój plon.
Jk 5,17-18
Nie wiemy też, co stało się z ludem po tym dniu. Deklaracja z Karmelu nie przekłada się w tekście na żadną reformę, a kilkanaście wersetów dalej ten sam prorok twierdzi, że został sam. Narrator nie tłumaczy tej zmiany.
Warto na koniec zwrócić uwagę na to, czego w tej relacji brakuje. Nie ma w niej ani jednego zdania o tym, co Eliasz czuł, ani oceny jego postępowania. Narrator podaje wyłącznie przebieg: kto co powiedział, o której porze i z jakim skutkiem. Cała interpretacja pozostaje po stronie czytelnika.
Zobacz też: Ofiara (korban) · Jahwe · List Jakuba · Baal · Eliasz — znaczenie imienia
