Pochwała dotyczyła wykonania wyroku, który Bóg ogłosił domowi Achaba przez proroków, a nie sposobu, w jaki Jehu rządził. Tekst mówi to wprost w dwóch sąsiadujących zdaniach: najpierw obietnica czterech pokoleń na tronie za wykonanie zadania, a zaraz potem stwierdzenie, że sam Jehu nie postępował według prawa Jahwe i nie odstąpił od bałwochwalstwa. Ozeasz idzie dalej i zapowiada pomstę za krew Jizreel. Pismo ocenia więc oddzielnie czyn i człowieka, i nie robi z jednego usprawiedliwienia dla drugiego.
Jakie zadanie Jehu dostał od Boga?
Zadanie zostało określone precyzyjnie, zanim Jehu je podjął.
Wytracisz dom Achaba, swego pana, ja bowiem pomszczę krew swoich sług, proroków i krew wszystkich sług Pana z ręki Jezabel. I tak zginie cały dom Achaba. Wytępię z domu Achaba każdego, aż do najmniejszego szczenięcia, każdego więźnia i opuszczonego w Izraelu.
2 Krl 9,7-8
Uzasadnienie jest podane: krew proroków i sług Jahwe przelana z ręki Izabel. Wyrok nie jest więc odruchem politycznym uzurpatora, tylko wykonaniem tego, co Eliasz zapowiedział wcześniej po zabójstwie Nabota. Jehu dostaje konkretne polecenie o konkretnym zakresie.
Za co Bóg pochwalił Jehu?
Ocena Boża jest jednoznaczna co do zadania.
Wtedy Pan powiedział do Jehu: Ponieważ dobrze postąpiłeś, wykonując to, co słuszne w moich oczach, i uczyniłeś domowi Achaba według wszystkiego, co było w moim sercu, to twoi synowie aż do czwartego pokolenia będą zasiadać na tronie Izraela.
2 Krl 10,30
Dobrze postąpiłeś, wykonując to, co słuszne w moich oczach — i za to obietnica czterech pokoleń. Trudno tu cokolwiek przemilczeć: Pismo nazywa to działanie słusznym.
Czego Jehu nie zrobił mimo pochwały?
Kolejny werset odwraca perspektywę i to on jest właściwym kluczem do całej sprawy.
Lecz Jehu nie pilnował tego, aby postępować z całego swego serca według prawa Pana, Boga Izraela. Nie odstąpił od grzechów Jeroboama, który przywiódł Izraela do grzechu.
2 Krl 10,31
Nie pilnował, aby postępować z całego serca. Nie odstąpił od grzechów Jeroboama. Wykonawca wyroku sam pozostał przy kulcie złotych cielców, który był powodem upadku północnego królestwa.
Nie odstąpił jednak od grzechów Jeroboama, syna Nebata, który do grzechu przywiódł Izraela – od złotych cielców, które były w Betel i w Dan.
2 Krl 10,29
To zdanie jest w tekście podsumowaniem całego panowania. Człowiek, który wytępił kult Baala, nie ruszył kultu, który sam uważał za wygodny politycznie. Gorliwość okazała się wybiórcza — skierowana przeciw cudzemu bałwochwalstwu, obojętna wobec własnego.
Dlaczego Ozeasz zapowiada pomstę za krew Jizreel?
Kilkadziesiąt lat później prorok wraca do tych wydarzeń i mówi o nich zupełnie inaczej.
Pan powiedział do niego: Nadaj mu imię Jizreel, bo już niedługo pomszczę na domu Jehu krew Jizreel i sprawię, że ustanie królestwo domu Izraela.
Oz 1,4
Pomsta za krew Jizreel na domu Jehu. To najtrudniejszy element całej sprawy, bo tekst nie tłumaczy, jak połączyć obietnicę z 2 Księgi Królewskiej z tą zapowiedzią. Możliwe wyjaśnienia są dwa i żadne nie jest w Piśmie potwierdzone. Pierwsze: potępieniu podlega nadmiar, czyli rzeź wykraczająca poza zlecony zakres, w tym wybicie krewnych króla Judy, którzy do domu Achaba nie należeli. Drugie: potępieniu podlega dynastia za późniejsze grzechy, a nie sam czyn. Pismo tego nie rozstrzyga i lepiej to przyznać, niż wybrać wygodniejszą wersję.
Czy Bóg może posłużyć się człowiekiem, którego nie pochwala?
Wynika rzecz niewygodna dla obu stron. Bóg może posłużyć się człowiekiem, którego nie pochwala, i nazwać dobrym wykonanie zadania przez kogoś, kto sam nie chodzi Jego drogą. Wykonanie polecenia nie jest więc świadectwem o sercu wykonawcy. Działa to też w drugą stronę: nikt nie może zasłonić się skutecznością służby przed pytaniem, jak żyje.
Widać tu również, jak łatwo gorliwość zamienia się w narzędzie. Jehu miał realny mandat i wykonał realny wyrok, ale w jego rękach stało się to zarazem sposobem na zdobycie tronu i usunięcie konkurencji. Tekst nie oskarża go o to wprost, jednak zestawia jedno z drugim tak, że czytelnik sam widzi zbieżność interesu i posłuszeństwa.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, gdzie dokładnie przebiegała granica zleconego zadania i czy Jehu ją przekroczył — tekst nie stawia takiego zarzutu wprost. Nie wiemy, dlaczego Ozeasz mówi o pomście za Jizreel, skoro wcześniejsza relacja mówi o pochwale. Nie wiemy też, czy Jehu w ogóle rozumiał, czym była jego wybiórcza gorliwość. Pismo zapisuje obie oceny i nie łączy ich w jedno zdanie.
Nie wiemy także, dlaczego obietnica czterech pokoleń została dotrzymana mimo późniejszej zapowiedzi pomsty — a została, bo dynastia utrzymała się dokładnie tak długo. Pismo zestawia te fakty bez komentarza. Zostawia czytelnikowi wniosek, że Bóg dotrzymuje słowa danego nawet komuś, kogo postępowanie potem gani.
Zobacz też: Jahwe · Jehu — znaczenie imienia · Ozeasz — znaczenie imienia · Eliasz — znaczenie imienia
