Obraz księgi wraca w Piśmie od Wyjścia po Apokalipsę i za każdym razem oznacza to samo: spis imion. Nie jest to metafora rachunku uczynków, tylko rejestr przynależności. Spór dotyczy czego innego — tego, czy wpis jest trwały.
Gdzie Biblia pierwszy raz wspomina księgę Boga?
Teraz jednak przebacz ich grzech, a jeśli nie, wymaż mnie, proszę, z twojej księgi, którą napisałeś. Pan powiedział do Mojżesza: Tego wymażę z mojej księgi, kto zgrzeszył przeciwko mnie.
Wj 32,32-33
Mojżesz prosi o wymazanie siebie w zamian za przebaczenie ludowi. Odpowiedź Boga zakłada trzy rzeczy naraz: księga istnieje, są w niej imiona i można je z niej usunąć. Ważne jest kryterium — usunięty zostaje ten, kto zgrzeszył, a nie ten, kto komuś podpadł.
Niech będą wymazani z księgi żyjących i niech nie będą zapisani ze sprawiedliwymi.
Ps 69,28
Psalmista używa tego samego obrazu w modlitwie przeciw prześladowcom. Nazwa księgi mówi tu wprost, o co chodzi: jest to spis żyjących, a bycie w nim jest przeciwieństwem zguby.
W tym czasie powstanie Michał, wielki książę, który wstawia się za synami twego ludu. Nastanie czas ucisku, jakiego nie było, odkąd narody zaczęły istnieć aż do tego czasu. W tym czasie twój lud zostanie wybawiony, każdy, kto znajdzie się zapisany w księdze.
Dn 12,1
U Daniela księga pojawia się w kontekście wybawienia w czasie ucisku. Kryterium ratunku jest jedno: znaleźć się w niej zapisanym. Prorok nie podaje przy tym żadnej daty ani nie wskazuje, kogo w jego czasach należało z tym wiązać.
Kogo Nowy Testament nazywa zapisanym w księdze życia?
Proszę też i ciebie, wierny towarzyszu, pomagaj tym, które razem ze mną pracowały w ewangelii, wraz z Klemensem i z innymi moimi współpracownikami, których imiona są w księdze życia.
Flp 4,3
Paweł mówi o konkretnych ludziach, których zna z imienia, i o tym, że ich imiona są w księdze. To nie jest język spekulacji o przeznaczeniu, tylko zwykłe zapewnienie o współpracownikach, których czytelnicy widują co tydzień.
Ten sposób mówienia ma tło w zwyczajach tamtych czasów. Miasta prowadziły spisy obywateli, a wykreślenie z takiego rejestru oznaczało utratę praw, nie zmianę nastawienia urzędnika. Kiedy Jeszua mówi uczniom, żeby cieszyli się z tego, że ich imiona są zapisane w niebie, sięga po dokładnie ten obraz — chodzi o przynależność potwierdzoną wpisem, a nie o wyróżnienie za zasługi.
I jeśli się ktoś nie znalazł zapisany w księdze życia, został wrzucony do jeziora ognia.
Ap 20,15
Na końcu księga jest kryterium rozstrzygającym. Warto zauważyć, jak zdanie jest zbudowane: mówi o tym, kogo w niej nie znaleziono, a nie o tym, kto zebrał za mało punktów. Sąd według uczynków i księga imion występują w tej samej scenie, ale to nie są dwa nazwy tej samej rzeczy.
Czy imię można wymazać z księgi życia?
Kto zwycięży, będzie ubrany w białe szaty i nie wymażę jego imienia z księgi życia, lecz wyznam jego imię przed moim Ojcem i przed jego aniołami.
Ap 3,5
Obietnica dla zwycięzcy brzmi kojąco, ale zawiera założenie: skoro warto obiecywać, że imię nie zostanie wymazane, to wymazanie musi być możliwe. Inaczej zdanie byłoby puste. Ta sama myśl stoi w odpowiedzi danej Mojżeszowi.
Wszyscy mieszkańcy ziemi oddadzą jej pokłon, ci, których imiona nie są zapisane w księdze życia Baranka zabitego od założenia świata.
Ap 13,8
Drugie zdanie ciągnie w przeciwną stronę. Mówi o imionach niezapisanych od założenia świata, co brzmi jak stan ustalony przed czymkolwiek, co dany człowiek zrobił. Zwolennicy pierwszego odczytania wskazują, że wyrażenie o założeniu świata może odnosić się do Baranka zabitego, a nie do zapisu imion — i szyk zdania rzeczywiście na to pozwala. Ale nie wymusza tego.
Bestia, którą widziałeś, była, a nie ma jej i ma wyjść z otchłani, i iść na zatracenie. I zdziwią się mieszkańcy ziemi, których imiona nie są zapisane w księdze życia od założenia świata, widząc bestię, która była i nie ma jej, a jednak jest.
Ap 17,8
Trzecie zdanie powtarza to samo bez wzmianki o Baranku, więc wcześniejsze wyjaśnienie tu nie działa. Zostaje napięcie między obietnicą, którą można stracić, a spisem sporządzonym przed początkiem. Pismo nie podaje zdania, które by je usuwało, i uczciwiej jest to powiedzieć, niż wybrać stronę i przemilczeć resztę.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kiedy imię zostaje wpisane do księgi ani co dokładnie powoduje jego usunięcie — Pismo mówi ogólnie o grzechu, nie podaje listy. Nie wiemy, jak pogodzić zapis od założenia świata z ostrzeżeniem, że można zostać wymazanym. Nie wiemy, czy istnieje jedna księga, czy jest to obraz używany w kilku znaczeniach, bo w scenie przed tronem otwarte są także inne księgi. Nie wiemy wreszcie, czy ktokolwiek może dziś sprawdzić swój wpis; Pismo nie daje takiej procedury, a daje inne wskazówki, po czym poznać, że ktoś przeszedł ze śmierci do życia.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Mojżesz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
