Pismo mówi w tej sprawie mniej, niż się zwykle zakłada, ale to, co mówi, jest uporządkowane. Są trzy punkty na osi: przydział pokarmu w ogrodzie, pozwolenie dane po potopie i zapowiedź stanu przyszłego. Zwierzęta pojawiają się w pierwszym i trzecim, a znikają ze środkowego. To zniknięcie jest tu najciekawsze.
Co Bóg dał ludziom i zwierzętom na pokarm?
I Bóg powiedział: Oto dałem wam wszelkie rośliny wydające z siebie nasienie, które są na powierzchni całej ziemi, i wszelkie drzewo mające owoc drzewa, wydające z siebie nasienie – będą one dla was pokarmem. I wszelkim zwierzętom ziemi, i wszelkiemu ptactwu niebieskiemu, i wszystkiemu, co pełza po ziemi i ma w sobie życie, pokarmem będą wszelkie rośliny zielone. I tak się stało.
Rdz 1,29-30
Zdanie jest wyraźnie podzielone. Ludziom przypadają rośliny nasienne i owoce drzew, zwierzętom lądowym, ptactwu i temu, co pełza — rośliny zielone. Nikt nie dostaje w tym przydziale mięsa. Warto zauważyć, jak dokładnie tekst wylicza kategorie stworzeń, jakby zależało mu, żeby nie pominąć żadnej grupy lądowej.
| Komu | Co zostało dane na pokarm (Rdz 1,29-30) |
|---|---|
| Ludziom | Wszelkie rośliny wydające nasienie i wszelkie drzewo z owocem |
| Zwierzętom ziemi, ptactwu, pełzającym | Wszelkie rośliny zielone |
Kogo dotyczy zmiana pokarmu po potopie?
A strach i lęk przed wami będzie nad wszelkim zwierzęciem ziemi, nad wszelkim ptactwem nieba, nad wszystkim, co się porusza na ziemi, i nad wszelkimi rybami morza; oddane są w wasze ręce. Wszystko, co się porusza i żyje, będzie dla was pokarmem, podobnie jak rośliny zielone, daję wam to wszystko.
Rdz 9,2-3
Tu następuje wyraźna zmiana i tekst sam ją zaznacza, odwołując się do poprzedniego przydziału. Człowiek dostaje pozwolenie na to, czego wcześniej nie dostał. I to jest właśnie miejsce, w którym zwierzęta wypadają z opisu: nikt nie mówi, co wolno im. Argument z milczenia bywa nadużywany, ale tutaj milczenie jest wymowne przez kontrast — pierwszy tekst wymieniał zwierzęta z nazwy, drugi mówi już tylko do ludzi.
Co Izajasz zapowiada o pokarmie drapieżników?
Trzeci punkt na osi jest u Izajasza i to on nadaje całości kierunek.
I wilk będzie przebywał z barankiem, a lampart będzie leżał przy koźlęciu; także cielę i młody lew, i tuczne bydło będą razem; a małe dziecko będzie je prowadziło. Krowa i niedźwiedzica razem będą się pasły, ich młode będą leżały razem, a lew, jak wół, będzie jeść słomę.
Iz 11,6-7
Wilk z barankiem paść się będą razem, lew jak wół będzie jeść słomę i proch będzie pokarmem węża. Nie będą szkodzić ani niszczyć na całej mojej świętej górze, mówi Pan.
Iz 65,25
Lew jedzący słomę jak wół to obraz zwierzęcia, które przestaje polować. Prorok zapowiada to jako coś, co dopiero nastąpi, czyli jako odmianę stanu obecnego. Wielu czytelników wyprowadza stąd wniosek o symetrii: skoro stan przyszły ma być bezkrwawy, to pierwotny również taki był. Wniosek jest zrozumiały i nie jest bezpodstawny, bo Pismo lubi taką klamrę. Trzeba jednak powiedzieć wprost, że to wniosek czytelnika. Izajasz mówi o tym, co będzie, i nie twierdzi, że był już kiedyś taki porządek.
Czy Pismo przedstawia drapieżność jako dzieło Boga?
Najmocniejszy głos przeciwny płynie z tych samych ksiąg poetyckich, które zwykle cytuje się po drugiej stronie.
Czy lwu zdobyczy nałowisz, czy zaspokoisz głód lwiątek; Gdy tulą się w swoich jaskiniach i czyhają w cieniu swoich jam? Kto dostarcza krukowi pokarmu, gdy jego młode wołają do Boga i tułają się bez pożywienia?
Hi 38,39-41
Lwiątka ryczą za łupem i szukają swego pokarmu od Boga.
Ps 104,21
To jest poważny problem dla tezy o pierwotnym pokoju wszystkich stworzeń. Bóg mówi Hiobowi o łowieniu zdobyczy dla lwiąt jako o swoim dziele, a psalmista wprost nazywa łup pokarmem otrzymywanym od Boga. Nie ma tu ani śladu wstydu czy usprawiedliwiania. Drapieżność jest przedstawiona jako część porządku, nad którym Bóg sprawuje pieczę, a nie jako skaza, o której lepiej milczeć.
Da się to pogodzić z pierwszym przydziałem, przyjmując, że mowa o stanie po upadku i po potopie, czyli o świecie, w którym żyli i Hiob, i psalmista. Ale nie da się na tej podstawie twierdzić, że Pismo uczy o świecie bez drapieżników. Ono opisuje drapieżniki bez zdania wyjaśniającego, skąd się wzięły.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy zwierzęta jadły mięso przed potopem. Pierwszy przydział pokarmu mówi, co im dano, a nie co robiły; te dwie rzeczy nie są tym samym i Pismo ich nie utożsamia.
Nie wiemy, czy przydział z pierwszego rozdziału obowiązywał nadal po upadku. Między nim a rozmową Noego z Bogiem tekst nie wraca do tematu ani razu, a to długi odcinek dziejów.
Nie wiemy, co Pismo sądzi o budowie ciała drapieżników, bo nie mówi o niej nic. Wywody o tym, do czego pierwotnie służyły zęby czy pazury, są rozważaniami przyrodniczymi, a nie treścią tekstu, i artykuł oparty na Piśmie nie ma czym ich rozstrzygnąć.
Nie wiemy wreszcie, czy zapowiedź Izajasza opisuje przywrócenie stanu dawnego, czy ustanowienie nowego. Prorok mówi o skutku, nie o powrocie, a różnica ta rozstrzygałaby cały spór. Tekst jej nie rozstrzyga.
