To jeden z niewielu tematów w tej kategorii, w którym Pismo nie milczy, tylko odpowiada wprost i jeszcze rozpisuje odpowiedź na kilkadziesiąt imion. Trudność leży gdzie indziej: w tym, że lista z rozdziału dziesiątego bywa czytana jak mapa etniczna świata, a ona takiej mapy nie zawiera.
Gdzie Biblia mówi, że ziemię zaludnili synowie Noego?
A synami Noego, którzy wyszli z arki, byli: Sem, Cham i Jafet. Cham jest ojcem Kanaana. To są trzej synowie Noego, przez których napełniła się ludem cała ziemia.
Rdz 9,18-19
Trudno o sformułowanie bardziej jednoznaczne. Trzej synowie Noego są w tym zdaniu źródłem zaludnienia całej ziemi. Nie ma tu miejsca na czwartą linię ani na ludzi ocalałych poza arką. Rozdział następny podejmuje to i przekształca w spis.
Oto dzieje rodu synów Noego: Sema, Chama i Jafeta, którym po potopie urodzili się synowie.
Rdz 10,1
To są rody synów Noego według ich pokoleń i w ich narodach. Od nich wywodzą się narody, które rozprzestrzeniły się na ziemi po potopie.
Rdz 10,32
Spis jest domknięty klamrą: zaczyna się od zapowiedzi dziejów rodu, kończy stwierdzeniem, że od nich wywodzą się narody rozprzestrzenione po potopie. Jest to jedyne miejsce w Piśmie, gdzie ludy świata zostają uporządkowane według pochodzenia.
Co o pochodzeniu narodów mówi Nowy Testament?
I z jednej krwi uczynił wszystkie narody ludzkie, żeby mieszkały na całej powierzchni ziemi, określiwszy czasy wcześniej wyznaczone i zamierzone granice ich zamieszkania;
Dz 17,26
Paweł mówi to w Atenach, do słuchaczy przekonanych o własnej odrębności i wyższości. Zdanie o jednej krwi jest w tym kontekście uderzeniem w podział na lepszych i gorszych z urodzenia. Warto to podkreślić, bo w tym właśnie kierunku Pismo używa nauki o wspólnym pochodzeniu — nie do rysowania granic, tylko do ich znoszenia.
Czy tablica narodów dzieli ludzkość na typy?
Tu trzeba być ostrożnym, bo popularne odczyty idą znacznie dalej niż tekst. Rozdział dziesiąty wymienia imiona i wiąże je z terenami, ale nie opisuje wyglądu ludzi, nie mówi o językach jako o cechach dziedzicznych i nie przypisuje żadnej linii określonych właściwości. Wszystkie próby wyprowadzenia z niego podziału ludzkości na typy są dopisywaniem do tekstu treści, której w nim nie ma — i mają w dziejach fatalną historię.
Sam spis wskazuje zresztą, że jego kryterium nie jest wyłącznie pokrewieństwo.
Od nich rozdzielone zostały wyspy narodów po swych ziemiach; każdy według swojego języka i według swoich rodów, w swoich narodach.
Rdz 10,5
Rozdzielenie następuje według ziem, języków, rodów i narodów — a więc według czterech kryteriów naraz. To nie jest drzewo genealogiczne w dzisiejszym rozumieniu, tylko uporządkowanie znanego autorowi świata.
Dlaczego języki pojawiają się przed wieżą Babel?
Najpoważniejsza trudność jest wewnątrz samego tekstu. Rozdział dziesiąty mówi o ludach mających już własne języki, a rozdział jedenasty opisuje moment, w którym język zostaje pomieszany.
I tak Pan rozproszył ich stamtąd po całej powierzchni ziemi; i przestali budować miasto.
Rdz 11,8
Jeśli czytać po kolei, wychodzi sprzeczność. Zwykle rozwiązuje się to, przyjmując, że rozdział dziesiąty jest zestawieniem sporządzonym z późniejszej perspektywy, a jedenasty opisuje wydarzenie, które do tego stanu doprowadziło. Odpowiedź jest sensowna, ale trzeba przyznać, że sam tekst nie mówi, w jakim porządku czasowym stoją te rozdziały. To układ zaproponowany przez czytelników.
Drugi zarzut dotyczy wzmianki o olbrzymach, która pojawia się przed potopem i po nim.
A w tych dniach byli na ziemi olbrzymi; nawet i potem, gdy synowie Boży zbliżali się do córek ludzkich, a one rodziły im synów. To są mocarze, którzy od dawna byli sławnymi mężczyznami.
Rdz 6,4
Zwrot o tym, że byli także potem, bywa czytany jako ślad linii, która potopu nie przerwał. Zdanie jest jednak krótkie, niejasne i nie tłumaczy się samo. Pismo nie wyjaśnia, jak to pogodzić z twierdzeniem, że ocaleli wyłącznie ludzie z arki, i uczciwiej to zaznaczyć, niż wygładzić.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, do których dzisiejszych ludów odnoszą się imiona z rozdziału dziesiątego. Część nazw da się powiązać z regionami znanymi z innych ksiąg, ale wiele pozostaje nieidentyfikowalnych. Wszystkie tablice przypisujące współczesne narody synom Noego są rekonstrukcjami, a nie danymi z tekstu.
Nie wiemy, ile pokoleń obejmuje ten spis. Rodowody w Piśmie bywają skracane, co jest udokumentowane w innym miejscu, więc lista nie musi być kompletna.
Nie wiemy, jak z tego pochodzenia wzięła się różnorodność wyglądu ludzi. Pismo nie stawia tego pytania i nie odpowiada na nie ani jednym zdaniem.
Nie wiemy wreszcie, jak zdanie o olbrzymach mieści się w tej całości. Tekst zostawia je bez komentarza, a każde jego wyjaśnienie jest dopowiedzeniem czytelnika.
