Pytanie o częstotliwość Wieczerzy Pańskiej dzieli wspólnoty od stuleci, a rozstrzyga się nie na tradycji, lecz na kilku zdaniach, które da się przeczytać obok siebie. Zdania te nie mówią jednym głosem i to trzeba postawić na początku, a nie ukryć na końcu. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Ewangelie nazywają ją Paschą
W pierwszy dzień Przaśników uczniowie podeszli do Jezusa i zapytali go: Gdzie chcesz, abyśmy przygotowali ci Paschę do spożycia? A on odpowiedział: Idźcie do miasta, do pewnego człowieka i powiedzcie mu: Nauczyciel mówi: Mój czas jest bliski; u ciebie będę obchodził Paschę z moimi uczniami. Uczniowie zrobili tak, jak im nakazał Jezus, i przygotowali Paschę.
Mt 26,17-19
W pierwszy dzień Przaśników, gdy zabijano baranka paschalnego, zapytali go jego uczniowie: Gdzie chcesz, abyśmy poszli i przygotowali ci Paschę do spożycia? I posłał dwóch spośród swych uczniów, i powiedział im: Idźcie do miasta, a spotka się z wami człowiek niosący dzban wody. Idźcie za nim. Tam zaś, gdzie wejdzie, powiecie gospodarzowi: Nauczyciel pyta: Gdzie jest pokój, w którym będę jadł Paschę z moimi uczniami? A on wam pokaże wielką salę na piętrze, urządzoną i przygotowaną. Tam dla nas wszystko przygotujcie. Odeszli więc jego uczniowie i przyszli do miasta, gdzie znaleźli wszystko tak, jak im powiedział, i przygotowali Paschę.
Mk 14,12-16
I nadszedł dzień Przaśników, w którym należało zabić baranka paschalnego. Wtedy posłał Piotra i Jana, mówiąc: Idźcie i przygotujcie nam Paschę, abyśmy mogli jeść.
Łk 22,7-8
Trzy relacje mówią to samo i mówią to bez wahania. Uczniowie pytają, gdzie przygotować Paschę. Jeszua odpowiada, że u wskazanego człowieka będzie ją obchodził. Przygotowują Paschę. Nie jest to więc wieczerza przy okazji święta ani posiłek pożegnalny — jest to obchodzenie święta wyznaczonego w Torze.
I powiedział do nich: Gorąco pragnąłem zjeść tę Paschę z wami, zanim będę cierpiał.
Łk 22,15
Zdanie „Gorąco pragnąłem zjeść tę Paschę z wami” domyka sprawę od strony intencji. Nie chodziło o dowolny wieczór.
Co zostało ustanowione
Wziął też chleb, złożył dziękczynienie, połamał i dał im, mówiąc: To jest moje ciało, które jest za was dane. To czyńcie na moją pamiątkę. Podobnie i kielich, gdy było po wieczerzy, mówiąc: Ten kielich to nowy testament w mojej krwi, która jest za was wylana.
Łk 22,19-20
Polecenie brzmi: „To czyńcie na moją pamiątkę”. Odnosi się do chleba i kielicha w ramach wieczerzy paschalnej. Jeśli więc pamiątka została wpisana w istniejące święto, to najprostszy wniosek jest taki, że dziedziczy jego porę.
Ten dzień będzie dla was pamiątką i będziecie go obchodzić jako święto dla Pana po wszystkie pokolenia. Będziecie go obchodzić jako ustawę wieczną.
Wj 12,14
Pascha została w Torze ustanowiona jako obchód roczny i nazwana ustawą wieczną. To wzmacnia wniosek o rocznym rytmie, ale trzeba zaznaczyć, że jest to wniosek, a nie zdanie z tekstu: nigdzie w Nowym Przymierzu nie pada polecenie obchodzenia pamiątki raz w roku.
Zdanie, które komplikuje sprawę
Ja bowiem otrzymałem od Pana to, co wam przekazałem, że Pan Jezus tej nocy, której został wydany, wziął chleb; A gdy złożył dziękczynienie, połamał i powiedział: Bierzcie i jedzcie, to jest moje ciało, które za was jest łamane. Czyńcie to na moją pamiątkę. Podobnie po wieczerzy wziął też kielich, mówiąc: Ten kielich to nowy testament w mojej krwi. Czyńcie to, ilekroć będziecie pić, na moją pamiątkę. Ilekroć bowiem będziecie jedli ten chleb i pili ten kielich, śmierć Pana zwiastujecie, aż przyjdzie.
1 Kor 11,23-26
Paweł przekazuje to samo polecenie, ale dwukrotnie używa słowa oznaczającego powtarzalność: „Czyńcie to, ilekroć będziecie pić, na moją pamiątkę”. Wyrażenie to nie ustala częstotliwości ani w jedną, ani w drugą stronę. Nie znaczy „często”, ale też nie znaczy „raz w roku”. Kto wyciąga z niego jeden z tych wniosków, dokłada coś od siebie — i dotyczy to obu stanowisk.
Usuńcie więc stary zakwas, abyście byli nowym ciastem, jako że jesteście przaśni. Chrystus bowiem, nasza Pascha, został ofiarowany za nas. Obchodźmy zatem święto nie ze starym zakwasem ani z zakwasem złośliwości i przewrotności, ale w przaśnikach szczerości i prawdy.
1 Kor 5,7-8
Ten fragment mówi o Mesjaszu jako o Passze i wzywa do obchodzenia święta w przaśnikach szczerości i prawdy. Zwolennicy rocznego rytmu widzą tu wezwanie do obchodzenia Przaśników. Trzeba jednak przyznać, że Paweł mówi w tym miejscu o postawie wspólnoty wobec grzechu, a wezwanie do obchodzenia święta pada jako obraz. Werset nie zawiera zastrzeżenia, że chodzi o kalendarz.
Strona przeciwna
Każdego dnia trwali zgodnie w świątyni, a łamiąc chleb po domach, przyjmowali pokarm z radością i w prostocie serca;
Dz 2,46
A pierwszego dnia po szabacie, gdy uczniowie zebrali się na łamanie chleba, Paweł, który miał nazajutrz odjechać, przemawiał do nich i przeciągnął mowę aż do północy.
Dz 20,7
Gdy więc się zbieracie, nie jest to spożywanie wieczerzy Pańskiej.
1 Kor 11,20
Dzieje mówią o codziennym łamaniu chleba po domach i o zgromadzeniu na łamanie chleba pierwszego dnia po szabacie. To najczęstszy argument za częstą praktyką. Ma on jednak słabość, którą widać w samym zdaniu: przy codziennym łamaniu chleba mowa jest o przyjmowaniu pokarmu z radością, a więc o zwykłym posiłku. Wyrażenie o łamaniu chleba nie jest w Piśmie zarezerwowane dla obrzędu.
A był to dzień przygotowania Paschy, około godziny szóstej. I powiedział Piłat do Żydów: Oto wasz król!
J 19,14
Osobną trudnością jest chronologia. Ewangelia Jana umieszcza sąd nad Jeszuą w dniu przygotowania Paschy, co czyta się jako wskazanie, że baranki zabijano dopiero po wieczerzy opisanej u pozostałych ewangelistów. Pismo nigdzie tej różnicy nie wyjaśnia i nie należy udawać, że jej nie ma. Kto twierdzi, że sprawa jest prosta, nie przeczytał czterech relacji obok siebie.
Co da się powiedzieć bez naciągania
Pewne jest, że wieczerza, w czasie której padło polecenie, była wieczerzą paschalną według trzech Ewangelii. Pewne jest, że polecenie dotyczyło chleba i kielicha. Pewne jest, że Paweł znał to polecenie w formie zawierającej słowo o powtarzalności. Wszystko poza tym — także roczny rytm, który wynika najprościej z Tory — jest wnioskiem, nie cytatem. Uczciwy wykład stawia to rozróżnienie od razu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak często pierwsze zgromadzenia obchodziły tę pamiątkę, bo żaden tekst nie podaje częstotliwości. Nie wiemy, jak pogodzić chronologię Jana z chronologią pozostałych trzech relacji — Pismo tego nie robi. Nie wiemy, czy zebranie pierwszego dnia po szabacie w Troadzie było zwyczajem, czy okolicznością związaną z wyjazdem Pawła nazajutrz. I nie wiemy, czy w zborach z pogan obchodzono Przaśniki, bo poza jednym obrazowym zdaniem nie ma o tym wzmianki.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Ewangelia Jana · Paweł — znaczenie imienia
