Uczciwa odpowiedź brzmi: Pismo tego nie rozstrzyga i obie strony mają mocne argumenty. Jedni czytają ten zakaz jako regułę trwałą, bo Paweł uzasadnia go kolejnością stworzenia, a nie lokalnym zwyczajem. Drudzy czytają go jako reakcję na konkretną sytuację w Efezie, gdzie fałszywe nauki rozchodziły się właśnie przez domy, i zwracają uwagę, że czasownik jest w pierwszej osobie czasu teraźniejszego. Jednocześnie to samo Pismo pokazuje kobiety nauczające, prorokujące i sądzące Izraela — i nie robi z tego problemu.
Czym Paweł uzasadnia zakaz z listu do Tymoteusza?
Zacznijmy od całości, razem z uzasadnieniem, bo to ono jest w sporze najważniejsze.
Kobieta niech się uczy w cichości, w pełnej uległości. Nie pozwalam zaś kobiecie nauczać ani mieć władzy nad mężczyzną, lecz aby trwała w cichości. Bo Adam został stworzony najpierw, potem Ewa. I nie Adam został zwiedziony, lecz kobieta, gdy została zwiedziona, popadła w przestępstwo.
1 Tm 2,11-14
Uzasadnienie nie odwołuje się do miejscowego obyczaju ani do braku wykształcenia. Sięga do początku: kolejności stworzenia i przebiegu upadku. To jest najmocniejszy argument strony, która czyta tu regułę trwałą, i nie należy go pomniejszać.
Strona przeciwna zwraca uwagę na trzy rzeczy. Pierwsza: cały list jest odpowiedzią na fałszywe nauczanie w Efezie, o czym mówi już pierwszy rozdział. Druga: początek tego samego zdania nakazuje kobiecie się uczyć, co w tamtym świecie nie było oczywiste i samo w sobie jest otwarciem, a nie zamknięciem. Trzecia: Paweł pisze w pierwszej osobie o tym, czego nie pozwala, a nie w formie przykazania powszechnego. Żaden z tych argumentów nie jest rozstrzygający, ale też żadnego nie da się zbyć.
Nie pozwalam zaś kobiecie nauczać ani mieć władzy nad mężczyzną, lecz aby trwała w cichości.
1 Tm 2,12
Które kobiety w Piśmie nauczały i usługiwały?
Niezależnie od sporu o zakres zakazu, w Piśmie są zapisy, których nie da się usunąć. Pryscylla wraz z mężem prostuje naukę mówcy z Aleksandrii.
Zaczął on odważnie mówić w synagodze. Gdy go usłyszeli Akwila i Pryscylla, przyjęli go do siebie i dokładniej wytłumaczyli drogę Boga.
Dz 18,26
Wykład jest tu wspólny i skierowany do mężczyzny, a Łukasz nie dodaje żadnego zastrzeżenia. Paweł zaś poleca zborowi w Rzymie kobietę pełniącą służbę i wymienia Pryscyllę przed jej mężem jako swoich współpracowników.
Polecam wam Febę, naszą siostrę, która jest służebnicą kościoła w Kenchrach; Abyście ją przyjęli w Panu, jak przystoi świętym, i pomagali jej w każdej sprawie, w której by was potrzebowała. I ona bowiem wspomagała wielu, także i mnie samego. Pozdrówcie Pryscyllę i Akwilę, moich pomocników w Jezusie Chrystusie;
Rz 16,1-3
Do tego dochodzi wyraźne polecenie nauczania skierowane do starszych kobiet.
Podobnie starsze kobiety niech zachowują się w sposób godny świętych, niech nie oczerniają, nie nadużywają wina, uczą tego, co dobre. Niech uczą młodsze kobiety rozsądku, jak mają kochać swoich mężów i dzieci;
Tt 2,3-4
Ten sam autor, który pisze o niepozwalaniu, w innym liście każe kobietom uczyć. To pokazuje przynajmniej tyle, że zakaz z Tymoteusza nie obejmuje wszystkiego, co nazywamy nauczaniem.
Które teksty wzmacniają zakaz, a które go osłabiają?
Najczęściej przywoływany obok Tymoteusza jest fragment z listu do Koryntian.
Niech wasze kobiety milczą w kościołach. Bo nie pozwala się im mówić, ale mają być poddane, jak też prawo mówi.
1 Kor 14,34
Dwa niezależne teksty tej samej ręki brzmią podobnie i to jest argument, którego nie wolno zlekceważyć. Po drugiej stronie stoi jednak zapis ze Starego Testamentu, który nikogo w Izraelu nie gorszył.
W tym czasie sądziła Izraela prorokini Debora, żona Lappidota.
Sdz 4,4
Debora sądziła Izraela i była prorokinią, a wódz armii odmówił wyruszenia bez niej. Jeśli ktoś twierdzi, że Bóg nigdy nie stawia kobiety w roli przywódczej wobec mężczyzn, ten werset mu przeczy. Jeśli ktoś twierdzi, że różnic ról w Piśmie nie ma wcale, przeczy mu Tymoteusz.
Do listy trzeba dopisać jeszcze Chuldę, do której za czasów Jozjasza posłano po Boże słowo najwyższego kapłana i urzędników króla, choć w tym samym mieście działał wtedy Jeremiasz. Nikt w tekście nie tłumaczy się z tego wyboru ani go nie usprawiedliwia. To pokazuje, że dla autorów Pisma sama obecność kobiety w takiej roli nie była problemem wymagającym komentarza.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jaka dokładnie sytuacja w Efezie wywołała te zdania, bo Paweł jej nie opisuje. Nie wiemy, czy zakaz dotyczy każdego nauczania, czy tylko pewnej jego formy — tekst nie precyzuje, a spór toczy się właśnie o to. Nie wiemy też, jak uzgodnić kolejność stworzenia jako uzasadnienie z Deborą, Pryscyllą i prorokującymi córkami Filipa. Kto podaje jedną z tych lektur jako pewnik, mówi z większą pewnością, niż daje tekst.
Zobacz też: Tymoteusz · Paweł — znaczenie imienia · Pryscylla — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia · Debora — znaczenie imienia · Jeremiasz — znaczenie imienia
