To zestawienie różni się od pozostałych w tej kategorii. Nie chodzi o liczbę ani o datę, tylko o dwa zdania orzekające, które na pierwszy rzut oka wykluczają się nawzajem. Jedno mówi, że widzenie Boga jest niemożliwe, drugie zapisuje ludzi, którzy Go widzieli — i to nie jednego.
Gdzie Pismo mówi, że nikt nie może zobaczyć Boga?
Odpowiedź dana Mojżeszowi jest kategoryczna i podaje powód.
I dodał: Nie będziesz mógł widzieć mego oblicza, bo nie może człowiek ujrzeć mnie i pozostać przy życiu.
Wj 33,20 (UBG)
Jan powtarza to jako zasadę ogólną i od razu dopowiada, kto tę niedostępność przekroczył.
Boga nikt nigdy nie widział. Jednorodzony Syn, który jest w łonie Ojca, on nam o nim opowiedział.
J 1,18 (UBG)
Kto w Biblii widział Boga i przeżył?
Jakub po nocnej walce nazywa miejsce i podaje powód nazwy.
Jakub nadał więc temu miejscu nazwę Penuel, mówiąc: Widziałem bowiem Boga twarzą w twarz, a moja dusza została zachowana.
Rdz 32,30 (UBG)
Siedemdziesięciu starszych wraz z Mojżeszem i Aaronem widziało i przeżyło, a tekst podkreśla, że jedli i pili.
I wstąpili Mojżesz, Aaron, Nadab i Abihu oraz siedemdziesięciu ze starszych Izraela; I widzieli Boga Izraela, a pod jego nogami było jakby dzieło z szafirowego kamienia jak niebo, gdy jest jasne. A na przywódców synów Izraela Pan nie wyciągnął swej ręki, choć widzieli Boga, jedli i pili.
Wj 24,9-11 (UBG)
Izajasz opisuje widzenie tronu w świątyni.
W roku, w którym umarł król Uzjasz, widziałem Pana siedzącego na wysokim i wyniosłym tronie, a tren jego szaty wypełnił świątynię.
Iz 6,1 (UBG)
A w tym samym rozdziale, w którym Mojżesz słyszy, że oblicza widzieć nie może, czytamy o rozmowie twarzą w twarz.
I Pan rozmawiał z Mojżeszem twarzą w twarz, jak człowiek rozmawia ze swoim przyjacielem. Potem Mojżesz wracał do obozu, a jego sługa Jozue, syn Nuna, młodzieniec, nie opuszczał namiotu.
Wj 33,11 (UBG)
Czym różni się oglądanie oblicza od rozmowy twarzą w twarz?
Odpowiedź nie jest tu dopisana z zewnątrz — leży w tym samym rozdziale Księgi Wyjścia. Mojżesz prosi o zobaczenie chwały, a odpowiedź dotyczy oblicza. Rozmowa twarzą w twarz opisuje bezpośredniość kontaktu, nie oglądanie postaci; to samo wyrażenie stosuje się w Piśmie do rozmowy między ludźmi. Zakaz dotyczy pełni, której człowiek nie przetrwa. Widzenia dotyczą formy, którą Bóg sam przybiera po to, żeby dało się Go zobaczyć i przeżyć.
Za tym rozróżnieniem przemawia zdanie o starszych Izraela. Autor uznał za konieczne zaznaczyć, że Bóg nie wyciągnął przeciw nim ręki. Nie pisze się tak o zdarzeniu bezpiecznym z natury; pisze się tak wtedy, gdy czytelnik wie, że widzenie Boga zwykle kończy się śmiercią, i trzeba mu wytłumaczyć, dlaczego tym razem tak się nie stało. Tekst sam więc utrzymuje obie prawdy naraz i nie uważa tego za problem.
Czego to rozróżnienie nie wyjaśnia?
Warto dodać, że Pismo używa tu kilku różnych słów, których polszczyzna nie rozróżnia jednym czasownikiem. Co innego znaczy oglądanie postaci, co innego widzenie prorockie, a co innego kontakt określany wyrażeniem o twarzy. Zarzut o sprzeczność zbiera te trzy rzeczy w jedno pytanie i dlatego brzmi mocniej, niż wynika z tekstu. Nie znaczy to, że problem znika — znaczy, że trzeba go rozłożyć na części, zanim się na niego odpowie.
Nie tłumaczy, dlaczego Jan formułuje swoje zdanie tak bezwzględnie, skoro wcześniejsze księgi zapisują widzenia. Można odpowiedzieć, że mówi o oglądaniu istoty Boga, a nie o widzeniach postaci — i to odpowiedź spójna, ale jego zdanie samo takiego zastrzeżenia nie zawiera. Nie tłumaczy też, czym dokładnie różni się widzenie Izajasza od widzenia zakazanego Mojżeszowi, skoro prorok siebie po nim uznaje za zgubionego. I nie tłumaczy, kim był ten, z kim Jakub walczył nad Jabbokiem, bo tekst nazywa go raz mężem, raz Bogiem.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co dokładnie widzieli starsi Izraela, bo opis mówi więcej o tym, co było pod nogami, niż o postaci. Nie wiemy, w jakiej formie ukazał się Jakubowi ten, którego nazwał Bogiem. Nie wiemy, gdzie leży granica między widzeniem, po którym się żyje, a tym, po którym się nie żyje, bo Pismo jej nie definiuje — pokazuje ją tylko na przykładach. Zgodne we wszystkich tych miejscach jest jedno: inicjatywa należy do Boga. Nikt nie zobaczył Go dlatego, że postanowił zobaczyć; wszyscy zobaczyli tyle, ile im pokazano. Zdanie Jana domyka to od strony Nowego Przymierza: Ojca opowiedział Syn.
Zobacz też: Jakub · Izajasz · Aaron · Nadab · Abihu · Mojżesz — znaczenie imienia
