Zarzut brzmi zwykle tak: prawa natury działają zawsze i wszędzie, a skoro cud musiałby je złamać, cudów nie ma. Warto zauważyć, że to rozumowanie zakłada z góry odpowiedź na inne pytanie — czy poza porządkiem świata jest ktoś, kto go ustanowił. Jeśli nie ma, zarzut jest oczywiście trafny. Jeśli jest, zarzut nie ma na czym stanąć. Pismo nie rozstrzyga tego sporu argumentem; ono po prostu opisuje świat, w którym Bóg działa.
Czy Pismo traktuje prawa natury jako barierę dla Boga?
On jest przed wszystkim i wszystko istnieje dzięki niemu.
Kol 1,17
Zdanie mówi, że istnienie rzeczy jest podtrzymywane. Przy takim ujęciu regularność świata nie jest barierą, którą trzeba przełamać, tylko normalnym trybem tego samego działania. Cud nie byłby wtedy wyjątkiem od zasady, lecz zmianą trybu przez tego, kto tryb ustala.
Jeremiasz ujmuje to w formie modlitwy, a nie dowodu.
Ach, Panie Boże! Oto uczyniłeś niebo i ziemię swoją wielką mocą i wyciągniętym ramieniem i nie ma dla ciebie rzeczy zbyt trudniej.
Jr 32,17
Kolejność jest tu istotna: najpierw stworzenie nieba i ziemi, dopiero potem wniosek o braku rzeczy zbyt trudnych. Wniosek nie wisi w powietrzu, tylko opiera się na tym, kim jest ten, do kogo modlitwa jest skierowana.
Co znaczy, że dla Boga nie ma nic niemożliwego?
Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego.
Łk 1,37
A Jezus, spojrzawszy na nich, powiedział im: U ludzi to niemożliwe, lecz u Boga wszystko jest możliwe.
Mt 19,26
Warto zauważyć kontekst obu tych zdań, bo bywa pomijany. Pierwsze pada w rozmowie o narodzinach dziecka wbrew biologii, drugie w rozmowie o zbawieniu bogatego człowieka. Drugie jest zatem odpowiedzią nie na pytanie z fizyki, lecz na pytanie o to, kto może być zbawiony. To pokazuje, jak Pismo używa pojęcia możliwości: nie do rozstrzygania sporów o mechanikę, tylko do wskazania granic ludzkiej mocy.
Czy Biblia sama opisuje świat jako niezmiennie regularny?
Ten kontrargument jest mocny i przychodzi z samego tekstu.
Póki ziemia będzie trwać, nie ustaną siew i żniwo, zimno i gorąco, lato i zima, dzień i noc.
Rdz 8,22
To, co było, jest tym, co będzie; a to, co się stało, jest tym, co się stanie. I nie ma nic nowego pod słońcem.
Koh 1,9
Obietnica dana po potopie zapewnia o stałości pór roku i następstwa dnia i nocy, a Kohelet mówi o powtarzalności zdarzeń. Pismo najwyraźniej zakłada świat uporządkowany, a nie chaotyczny. To jest ważne spostrzeżenie i przemawia za tym, że cud jest w Biblii rzadkością, a nie tłem. Gdyby zdarzenia niezwykłe następowały stale, przestałyby cokolwiek znaczyć — a właśnie znaczenie jest w Piśmie ich funkcją. Znak działa dlatego, że odróżnia się od reszty.
Jest jeszcze jedno miejsce, na które warto zwrócić uwagę, bo psuje wygodne schematy po stronie wierzących.
I nie mógł tam uczynić żadnego cudu oprócz tego, że uzdrowił niektórych chorych, kładąc na nich ręce. I dziwił się ich niedowiarstwu. Potem obchodził okoliczne wioski, nauczając.
Mk 6,5-6
Relacja mówi, że w rodzinnym mieście Jeszua nie uczynił żadnego cudu poza uzdrowieniem kilku chorych, i wiąże to z niewiarą mieszkańców. Cuda nie są więc w Ewangeliach czymś na żądanie ani czymś, co dzieje się niezależnie od odbiorców. To bardzo utrudnia traktowanie ich jako dowodu do przedstawienia sceptykowi.
Czy cud łamie prawa natury, czy zmienia tryb działania Boga?
Pytanie o sprzeczność z prawami natury zakłada, że prawa te są ostatecznym poziomem opisu rzeczywistości. Pismo takiego założenia nie podziela i nigdzie z nim nie dyskutuje. Dla jego autorów regularność świata jest opisem tego, co Bóg robi zazwyczaj. Nie znaczy to, że każde doniesienie o cudzie należy przyjmować bez sprawdzenia — Pismo samo każe badać znaki i ostrzega przed fałszywymi. Znaczy tylko tyle, że sam argument z niemożliwości niczego nie rozstrzyga, bo rozstrzyga go dopiero odpowiedź na pytanie o Stwórcę.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak cuda przebiegały. Pismo opisuje skutki i prawie nigdy nie opisuje procesu. Nie mówi, co stało się z materią wody, która stała się winem, ani co dokładnie zaszło w ciele wskrzeszonego. Wszelkie rekonstrukcje mechanizmu są dopowiedzeniem.
Nie wiemy, dlaczego jedne prośby zostają wysłuchane, a inne nie. Ewangelie notują oba wyniki i nie podają reguły.
Nie rozstrzygamy tu też, czy jakiekolwiek konkretne zdarzenie z naszych czasów jest cudem. To wymagałoby sprawdzenia faktów, a nie czytania tekstu. Pismo daje kryterium innego rodzaju — pyta, do kogo znak prowadzi i co głosi ten, kto go dokonuje — i to jest jedyne kryterium, jakie z niego wynika.
