Rzymian 9 mówi przede wszystkim o Bożym prawie do okazywania miłosierdzia i o wybraniu do roli w planie, a nie o odgórnym skazaniu poszczególnych ludzi. Przykłady, którymi posługuje się Paweł, dotyczą narodów i funkcji: Izaak i Izmael, Jakub i Ezaw, faraon, resztka Izraela. Jednocześnie trzeba powiedzieć rzecz uczciwą: to jeden z najtrudniejszych rozdziałów Pisma i obie strony sporu mają tu wersety, których druga strona nie potrafi wygodnie wytłumaczyć. Kto podaje jedno odczytanie jako oczywiste, upraszcza.
Jak Paweł odpowiada na zarzut o Bożą niesprawiedliwość?
Apostoł nie ucieka od zarzutu o niesprawiedliwość — sam go formułuje.
Cóż więc powiemy? Czy Bóg jest niesprawiedliwy? Nie daj Boże! Mówi bowiem do Mojżesza: Zmiłuję się, nad kim się zmiłuję, a zlituję się, nad kim się zlituję. A więc nie zależy to od tego, który chce, ani od tego, który zabiega, ale od Boga, który okazuje miłosierdzie.
Rz 9,14-16
Odpowiedź nie jest wykładem o mechanizmie wyboru, lecz cytatem z Wyjścia o Bożym prawie do zmiłowania. Rzecz w tym, o czym mówi to zdanie: o miłosierdziu, a nie o potępieniu. Bóg zastrzega sobie wolność w okazywaniu łaski, czyli w dawaniu tego, co nikomu się nie należy. To nie to samo co zastrzeżenie prawa do krzywdy.
Co znaczy obraz garncarza i gliny z Rz 9,20-21?
Najczęściej cytowany obraz rozdziału brzmi tak.
Człowieku! Kimże ty jesteś, że prowadzisz spór z Bogiem? Czy naczynie gliniane może powiedzieć do tego, kto je ulepił: Dlaczego mnie takim uczyniłeś? Czy garncarz nie ma władzy nad gliną, żeby z tej samej bryły zrobić jedno naczynie do użytku zaszczytnego, a drugie do niezaszczytnego?
Rz 9,20-21
Obraz nie jest wymysłem Pawła — pochodzi od Jeremiasza, a tam ma ciąg dalszy, który zmienia jego wymowę: garncarz przerabia naczynie, gdy się nie udało, a naród może odwrócić się od zła i uniknąć zapowiedzianego nieszczęścia. Ten sam prorok mówi wprost, że Boża zapowiedź sądu jest warunkowa. Kto zna źródło porównania, czyta je inaczej niż ten, kto zna tylko sam cytat.
Które wersety Rz 9 wspierają wybranie jednostek?
Nie da się jednak przejść obok dwóch zdań tego rozdziału.
A zatem komu chce, okazuje miłosierdzie, a kogo chce, czyni zatwardziałym.
Rz 9,18
Oraz obok drugiego, o naczyniach gniewu.
A cóż, jeśli Bóg, chcąc okazać gniew i dać poznać swoją moc, znosił w wielkiej cierpliwości naczynia gniewu przygotowane na zniszczenie;
Rz 9,22
Zwolennicy odczytania o wybraniu jednostek mają tu swój najmocniejszy grunt i nie należy udawać, że jest inaczej. Do tego dochodzi tekst z listu do Efezjan o wybraniu przed założeniem świata.
Jak nas wybrał w nim przed założeniem świata, abyśmy byli święci i nienaganni przed jego obliczem w miłości. Przeznaczył nas dla siebie, ku usynowieniu przez Jezusa Chrystusa, według upodobania swojej woli;
Ef 1,4-5
Odpowiedź drugiej strony brzmi: zdanie o czynieniu zatwardziałym odnosi się do faraona, który wcześniej sam zatwardzał swoje serce, a wybranie z Efezjan dotyczy tego, kim wybrani mają się stać — świętymi i nienagannymi — a więc celu, nie listy nazwisk. Są to argumenty poważne, ale nie rozstrzygające. Tekst dopuszcza obie lektury i to jest fakt, a nie unik.
Które zdania mówią o Bożym pragnieniu wobec wszystkich?
Po przeciwnej stronie kanonu stoją wypowiedzi o Bożym pragnieniu wobec wszystkich.
Jest to bowiem rzecz dobra i miła w oczach Boga, naszego Zbawiciela; Który chce, aby wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy.
1 Tm 2,3-4
I o powodzie Bożej cierpliwości.
Nie zwleka Pan ze spełnieniem obietnicy, jak niektórzy uważają, że zwleka, ale okazuje względem nas cierpliwość, nie chcąc, aby ktokolwiek zginął, lecz aby wszyscy doszli do pokuty.
2 P 3,9
Oraz najbardziej bezpośrednie zdanie w tej sprawie, wypowiedziane pod przysięgą.
Powiedz im: Jak żyję, mówi Pan Bóg: Nie pragnę śmierci bezbożnego, ale aby bezbożny odwrócił się od swojej drogi i żył. Odwróćcie się, odwróćcie się od swoich złych dróg. Dlaczego macie umrzeć, domu Izraela?
Ez 33,11
Bóg zaprzysięga tam, że nie pragnie śmierci bezbożnego, i w tym samym zdaniu wzywa do zawrócenia. Jeśli wybranie miałoby oznaczać, że część ludzi nie ma żadnej drogi, to wezwanie byłoby puste. Pismo jednak wzywa, i to do końca.
Co w sporze o wybranie zostaje pewne?
Pewne jest, że łaska nie jest zapłatą i nikt nie ma do niej roszczenia. Pewne jest, że Bóg nie ma upodobania w niczyjej zgubie. Pewne jest, że wezwanie do nawrócenia kierowane jest do wszystkich bez wyjątku i nigdzie nie jest opatrzone zastrzeżeniem. Wszystko, co poza tym, jest już rekonstrukcją.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak Boże wybranie łączy się z ludzką odpowiedzialnością — Pismo twierdzi oba te rzeczy i nigdzie ich nie uzgadnia. Nie wiemy, czy naczynia gniewu z tego rozdziału są konkretnymi ludźmi, czy obrazem. Nie wiemy też, dlaczego Paweł kończy rozważanie nie systemem, lecz wezwaniem do wiary. Kto twierdzi, że ma tu pełną odpowiedź, ma ją spoza kanonu.
Zobacz też: Apostoł (szaliach) · Izaak · Izmael · Jakub · Paweł — znaczenie imienia
