Odpowiedź brzmi: nie uczy — ale nie dlatego, że uczy czegoś przeciwnego. Pismo nie stawia w ogóle pytania o kształt ziemi i nie odpowiada na nie ani w jedną, ani w drugą stronę. Kto chce zrobić z Biblii podręcznik płaskiej ziemi, i kto chce z niej zrobić podręcznik kulistej, popełniają ten sam błąd.
Które wersety przywołuje się za kulistością ziemi?
Najczęściej cytowane jest zdanie z Hioba.
Rozciągnął północ nad pustym miejscem i ziemię zawiesił na niczym.
Hi 26,7
Hi 26,7 mówi, że ziemia nie jest na niczym oparta, i to rzeczywiście uderzające w porównaniu z wyobrażeniami, w których świat spoczywa na czymś. Trzeba jednak przyznać: werset mówi o zawieszeniu, a nie o kształcie. Drugie miejsce cytuje się jeszcze częściej.
To ten, który zasiada nad okręgiem ziemi – jej mieszkańcy są jak szarańcza; ten, który rozpostarł niebiosa jak zasłonę i rozciągnął je jak namiot mieszkalny;
Iz 40,22
Tu potrzebna jest uczciwość, bo na tym wersecie zbudowano wiele nadużyć. Hebrajskie słowo oddane jako okrąg oznacza figurę płaską — koło, obwód — a nie bryłę. Gdyby autor chciał powiedzieć kula, w jego języku istniało inne słowo. Iz 40,22 nie jest więc zapowiedzią kulistej ziemi i przedstawianie go jako takiej naraża na kompromitację przy pierwszym sprawdzeniu. Podobnie działa trzecie miejsce.
Kiedy przygotowywał niebiosa, byłam tam; gdy odmierzał okrąg nad powierzchnią głębi;
Prz 8,27
Wodom nakreślił granice, aż nastąpi koniec światłości i ciemności.
Hi 26,10
Prz 8,27 i Hi 26,10 mówią o kreśleniu granicy albo obwodu nad powierzchnią wód. To obraz wyznaczania zasięgu, a nie opis geometrii bryły.
Które wersety przywołuje się za płaskością ziemi?
Pierwszy jest z Apokalipsy.
Potem zobaczyłem czterech aniołów stojących na czterech krańcach ziemi, trzymających cztery wiatry ziemi, aby wiatr nie wiał na ziemię ani na morze, ani na żadne drzewo.
Ap 7,1
Ap 7,1 mówi o czterech krańcach ziemi i czterech wiatrach. Mówimy dokładnie tak samo: cztery strony świata, kraniec świata, wiatr północny. Nikt nie wnioskuje z prognozy pogody, że jej autor uważa ziemię za prostokąt. Wyrażenie oznacza kierunki i całość, nie kształt. Drugie miejsce mówi o fundamentach.
Gdzie byłeś, kiedy zakładałem fundamenty ziemi? Powiedz, jeśli masz tę wiedzę. Kto określił jej rozmiary? Czy wiesz? Kto rozciągnął nad nią sznur? Na czym są oparte jej podstawy? Kto położył jej kamień węgielny;
Hi 38,4-6
Hi 38,4-6 opisuje powstanie ziemi w obrazie budowy domu: sznur mierniczy, podstawy, kamień węgielny. To metafora rozciągnięta na sześć wersetów i nikt jej nie czyta jako planu budowlanego — tym bardziej że w tej samej mowie morze rodzi się z łona, a poranek chwyta ziemię za krańce. Trzecie miejsce mówi o filarach.
Roztopiła się ziemia i wszyscy jej mieszkańcy, ale ja umacniam jej filary. Sela.
Ps 75,3
Ps 75,3 mówi o umacnianiu filarów ziemi w kontekście politycznego wstrząsu — psalm opowiada o sądzie nad pysznymi i o zachwianiu porządku społecznego. Filary są tu obrazem trwałości, a nie elementem konstrukcyjnym. Trzeba jednak przyznać, że sam tekst tego nie tłumaczy: to odczytanie z kontekstu, nie z definicji. Pismo nie rozstrzyga tej sprawy, bo jej w ogóle nie podejmuje.
Czy dziś też opisujemy świat tak, jak go widać?
Mówimy, że słońce wschodzi, choć wiemy, że nie wschodzi. Mówimy, że coś jest na końcu świata, że wiatr wieje z czterech stron, że ziemia usunęła się komuś spod nóg. Nikt nie traktuje tych zdań jako twierdzeń o budowie kosmosu, bo rozpoznajemy ich rodzaj. Biblia mówi o zjawiskach tak, jak widzi je człowiek stojący na ziemi, i robi to konsekwentnie. Wyciąganie z takiego języka modelu świata jest błędem metody — tym samym, którego dopuszcza się każdy, kto z prognozy pogody wnioskuje o astronomii jej autora.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak autorzy biblijni wyobrażali sobie kształt ziemi, bo nigdzie tego nie zapisali. Nie wiemy, czy w ogóle stawiali sobie takie pytanie. Nie wiemy, ile w opisach nieba i ziemi jest obrazu, a ile ówczesnego wyobrażenia — i tego pytania Pismo nie rozstrzyga, bo nie jest o tym. Wiadomo natomiast, czego w Biblii nie ma: nie ma zdania orzekającego kształt ziemi, ani twierdzącego, ani przeczącego. Kto buduje na Biblii kosmologię — jakąkolwiek — buduje na tekście, który tej wagi nie uniesie, i naraża na śmieszność to, co Pismo rzeczywiście mówi.
