Pytanie należy do rodziny haseł, w których szuka się w Biblii wiedzy wyprzedzającej epokę. Odpowiedź wymaga ostrożności w obie strony: wersety rzeczywiście opisują to, co dzieje się z wodą, ale opisują to jako obserwację, a nie jako model.
Co Koh 1,7 mówi o rzekach wracających do źródeł?
Wszystkie rzeki płyną do morza, lecz morze się nie przepełnia; do miejsca, z którego rzeki płyną, znowu wracają.
Koh 1,7
Koh 1,7 zauważa dwie rzeczy: rzeki wpadają do morza, a morze się nie przepełnia. Zdanie o powrocie do miejsca, z którego rzeki płyną, bywa czytane jako opis parowania i opadów. Trzeba przyznać, że tekst nie mówi, w jaki sposób wracają — stwierdza sam fakt powrotu. Kontekst jest przy tym istotny: cały fragment mówi o kołowrocie natury po to, by pokazać jałowość ludzkiego wysiłku.
On wyciąga bowiem krople wód, które padają z pary jako deszcz; Który spuszczają chmury i który obficie spływa na ludzi.
Hi 36,27-28
Hi 36,27-28 jest najbliższy opisowi mechanizmu: krople są wyciągane, przechodzą przez parę i spadają jako deszcz z chmur. To trzy elementy podane w kolejności. Warto jednak zauważyć, że zdanie pada w mowie Elihu, w wywodzie o wielkości Boga, i służy pokazaniu, że człowiek tego nie pojmuje.
On sprawia, że mgły wznoszą się z krańców ziemi; wywołuje błyskawice i deszcz, wydobywa wiatr ze swoich skarbców;
Ps 135,7
Bo jak spada deszcz i śnieg z nieba i już tam nie wraca, ale nawadnia ziemię i czyni ją płodną, czyni ją też urodzajną, tak że wydaje siewcy nasienie, a chleb jedzącym;
Iz 55,10
Ps 135,7 mówi o mgłach wznoszących się z krańców ziemi, Iz 55,10 o deszczu, który nie wraca bezowocnie. Drugie z tych zdań jest zresztą porównaniem: mówi o skuteczności słowa Bożego, a woda jest w nim tylko obrazem.
Które fragmenty pokazują, że Pismo nie wykłada obiegu wody?
Trzy inne miejsca pokazują, że Pismo nie prowadzi tu żadnego spójnego wykładu. Pierwsze opisuje czas przed deszczem.
Wszelkie krzewy polne, zanim były na ziemi, i wszelkie rośliny polne, nim wzeszły. Bo Pan Bóg jeszcze nie spuścił deszczu na ziemię i nie było człowieka, który by uprawiał ziemię. Ale z ziemi wychodziła para, która nawilżała całą powierzchnię ziemi.
Rdz 2,5-6
Rdz 2,5-6 mówi o ziemi nawilżanej parą, bo deszcz jeszcze nie padał. Gdyby autorowi chodziło o wyłożenie stałego obiegu wody, ten fragment by go rozbijał — opisuje stan, w którym jednego z ogniw brakuje. Drugie miejsce mówi o wodzie w kategoriach wcale nie obiegowych.
W sześćsetnym roku życia Noego, w drugim miesiącu, siedemnastego dnia tego miesiąca, w tym właśnie dniu, przerwały się wszystkie źródła wielkiej głębi i otworzyły się okna nieba.
Rdz 7,11
Rdz 7,11 wprowadza źródła wielkiej głębi i okna nieba. To obraz zbiorników i otworów, a nie krążenia. Trzecie miejsce idzie w tę samą stronę.
Czy dotarłeś do skarbnic śniegu? Czy widziałeś skarbnice gradu;
Hi 38,22
Hi 38,22 mówi o skarbnicach śniegu i gradu — o magazynach, z których pogoda jest wydawana. Zestawienie tych trzech miejsc z Koheletem pokazuje, że mamy do czynienia z językiem opisu i obrazu, używanym różnie w różnych księgach, a nie z jednym modelem. Pismo tej sprawy nie porządkuje i nie zamyka, bo jej nie wykłada.
Dlaczego te wersety nie dowodzą wiedzy o obiegu wody?
Argument, że Biblia znała obieg wody przed nauką, jest kuszący i słaby. Po pierwsze, powrót rzek do źródeł i unoszenie się pary to rzeczy dostrzegalne dla każdego, kto mieszka nad rzeką i patrzy na chmury — nie trzeba do tego objawienia. Po drugie, gdyby te wersety uznać za wykład, trzeba by za wykład uznać też okna nieba i skarbnice gradu, a wtedy argument obraca się przeciw temu, kto go stawia. Po trzecie, żaden z tych tekstów nie stawia sobie zadania opisania przyrody: wszystkie mówią o Bogu i o człowieku, używając zjawisk jako przykładu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ile z tych zdań jest obserwacją, a ile obrazem poetyckim, bo autorzy nie oddzielają jednego od drugiego. Nie wiemy, co dokładnie rozumieli przez powrót rzek do miejsca, z którego płyną. Nie wiemy, jak wyobrażali sobie źródła głębi i okna nieba, bo tekst tego nie tłumaczy. Artykuł nie referuje też ustaleń hydrologii i meteorologii — to wiedza z pomiarów, której Biblia nie zawiera i której nie zapowiada. Rozstrzygalne jest tylko to, że autorzy biblijni patrzyli na wodę uważnie i wiązali jej krążenie z Bogiem. Robienie z tego dowodu naukowej wiarygodności Pisma jest ryzykowne, bo ten sam ruch pozwala przeciwnikowi zrobić z okien nieba dowód przeciwny.
