Dwa zwyczaje bywają wymieniane jednym tchem, choć w Piśmie stoją na zupełnie różnych podstawach. Jeden ma nakaz z opisem wykonania i podanym powodem. Drugi opiera się na wyrażeniu, które Pismo stosuje także obrazowo. Rozdzielenie ich jest pierwszym krokiem do uczciwej odpowiedzi. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Frędzle — nakaz z uzasadnieniem
I Pan powiedział do Mojżesza: Przemów do synów Izraela i powiedz im, aby robili sobie frędzle na skrajach swoich szat przez wszystkie pokolenia, a do frędzli niech przyprawią sznurek z błękitnej tkaniny. I będziecie mieć te frędzle, żebyście na nie spoglądali i przypominali sobie wszystkie przykazania Pana, aby je wypełnić, a nie podążali za własnym sercem i własnymi oczami, za którymi idąc, cudzołożylibyście; Abyście pamiętali i wypełniali wszystkie moje przykazania, i byli święci dla waszego Boga. Ja jestem Pan, wasz Bóg, który was wyprowadził z ziemi Egiptu, aby być waszym Bogiem. Ja jestem Pan, wasz Bóg.
Lb 15,37-41
Trudno o nakaz bardziej wprost. Podany jest adresat, przedmiot, sposób wykonania wraz ze sznurkiem z błękitnej tkaniny, zasięg czasowy oraz cel: żeby spoglądać i przypominać sobie przykazania. To rzadkość — większość przepisów Tory nie podaje powodu. Tutaj powód jest wpisany w tekst.
Sporządzisz sobie frędzle na czterech rogach swego płaszcza, którym będziesz się okrywał.
Pwt 22,12
Powtórzone Prawo wraca do tego samego, dodając miejsce: cztery rogi płaszcza. Nakaz jest więc dwukrotny i niesporny co do treści.
Czy widać je w Ewangeliach
I oto kobieta, która od dwunastu lat cierpiała na krwotok, podeszła z tyłu i dotknęła brzegu jego szaty.
Mt 9,20
I prosili go, aby mogli dotknąć tylko brzegu jego szaty, a ci, którzy dotknęli, zostali uzdrowieni.
Mt 14,36
Dwa razy pada wzmianka o dotknięciu brzegu szaty Jeszui, za każdym razem w opisie uzdrowienia. Powszechnie czyta się to jako wzmiankę o frędzlach. Uczciwość każe jednak powiedzieć, że tekst mówi tylko o brzegu szaty i nie używa słowa oznaczającego frędzle. Utożsamienie jest prawdopodobne, ale jest wnioskiem czytelnika, a nie stwierdzeniem ewangelisty.
Tak mówi Pan zastępów: W tych dniach dziesięciu ludzi ze wszystkich języków narodów uchwyci się poły jednego Żyda, mówiąc: Pójdziemy z wami, bo usłyszeliśmy, że Bóg jest z wami.
Za 8,23
Zapowiedź Zachariasza o uchwyceniu się poły Żyda bywa przywoływana w tej samej sprawie. Tu również mowa jest o poli, nie o frędzlach.
Znak na ręce — inna sytuacja
Przywiążesz je jako znak do swoich rąk i będą jako przepaski między twymi oczami. Wypiszesz je też na odrzwiach swego domu i na swoich bramach.
Pwt 6,8-9
Weźcie więc te moje słowa do swego serca i do swej duszy i przywiążcie je do swojej ręki jako znak, i niech będą jak przepaski między waszymi oczami.
Pwt 11,18
To będzie jako znak na twojej ręce i jako pamiątka przed twoimi oczyma, aby prawo Pana było na twoich ustach. Pan bowiem potężną ręką wyprowadził cię z Egiptu.
Wj 13,9
To będzie jako znak na twojej ręce i jako przepaska ozdobna między twoimi oczyma, że Pan potężną ręką wyprowadził nas z Egiptu.
Wj 13,16
Cztery miejsca posługują się tym samym obrazem: „znak na twojej ręce” i „przepaski między twymi oczami”. Zwolennicy dosłownego odczytania wskazują, że nakaz pada czterokrotnie i że w tym samym zdaniu mowa jest o wypisaniu słów na odrzwiach domu, co trudno rozumieć inaczej niż dosłownie.
Przeciw temu stoi jednak sposób, w jaki Pismo używa tego samego obrazu gdzie indziej:
Niech cię nie opuszczają miłosierdzie i prawda, przywiąż je do swojej szyi, wypisz je na tablicy swojego serca.
Prz 3,3
Przywiąż je do swoich palców, wypisz je na tablicy twego serca.
Prz 7,3
To jest najpoważniejszy argument w całej sprawie i trzeba go postawić bez osłabiania. Księga Przysłów każe przywiązać miłosierdzie do szyi i wypisać je na tablicy serca, a przykazania przywiązać do palców. Nikt nie czyta tego dosłownie. Skoro więc Pismo posługuje się takim obrazem przenośnie, nie da się z samego brzmienia rozstrzygnąć, czy zdania z Powtórzonego Prawa mówią o przedmiocie, czy o pamięci.
Różnica między frędzlami a przepaskami jest zatem zasadnicza. Przy frędzlach tekst podaje materiał, liczbę rogów i barwę sznurka — czegoś takiego nie da się rozumieć przenośnie. Przy znaku na ręce nie ma ani opisu wykonania, ani wymiarów, ani materiału. Kto zestawia oba zwyczaje jako równorzędne, zaciera różnicę, która jest w tekście.
Strona przeciwna
A wszystkie swoje uczynki spełniają, aby ludzie ich widzieli. Poszerzają swoje filakterie i wydłużają frędzle swoich płaszczy.
Mt 23,5
Zdanie „Poszerzają swoje filakterie i wydłużają frędzle swoich płaszczy” bywa używane w obie strony. Zwolennicy zwyczaju czytają je jako potwierdzenie, że przedmioty te były w użyciu i że zarzut dotyczy przesady, a nie samego noszenia. Jest to odczytanie zgodne z brzmieniem: nagana dotyczy tego, że robią wszystko, aby ludzie ich widzieli. Trzeba jednak zaznaczyć, że werset opisuje praktykę faryzeuszów i nie mówi, czy Jeszua sam ich używał. Nie jest to więc dowód wzoru do naśladowania, tylko dowód, że przedmioty istniały.
Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy, bo dajecie dziesięcinę z mięty, anyżu i kminku, a opuszczacie to, co ważniejsze w prawie: sąd, miłosierdzie i wiarę. To należało czynić i tamtego nie zaniedbywać.
Mt 23,23
Ta sama mowa zawiera zasadę, która porządkuje całość: sprawy ważniejsze mają pierwszeństwo, a mniejszych nie należy przy tym zaniedbywać. Zdanie nie znosi drobiazgów, ale też nie pozwala uczynić z nich miary pobożności.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak wyglądały frędzle w czasach Mojżesza poza tym, że miały sznurek z błękitnej tkaniny — sposób wiązania nie został opisany. Nie wiemy, czy dotknięcie brzegu szaty w Ewangeliach dotyczyło frędzli, bo tekst tego nie nazywa. Nie wiemy, czy nakaz o znaku na ręce był w zamierzeniu dosłowny, bo Pismo używa tego obrazu również przenośnie i nigdzie nie rozstrzyga. Nie wiemy wreszcie, czy któryś z apostołów nosił jedno lub drugie — żadna wzmianka o tym się nie zachowała.
