Drugi list do Tesaloniczan powstał, ponieważ ktoś rozpuścił wiadomość, że dzień Pański już nadszedł. Paweł odpowiada porządkiem następstwa: najpierw dwie rzeczy, potem dopiero dzień. Przy okazji zostawia zdanie, które od stuleci dzieli czytelników, bo odsyła do rozmowy, której nie znamy.
Powód napisania
Prosimy was, bracia, przez wzgląd na przyjście naszego Pana Jezusa Chrystusa i nasze zgromadzenie się przy nim; Abyście nie tak łatwo dali się zachwiać w waszym umyśle i zatrwożyć się ani przez ducha, ani przez mowę, ani przez list rzekomo przez nas pisany, jakoby już nadchodził dzień Chrystusa.
2 Tes 2,1-2
Wymienione są trzy drogi zwiedzenia: duch, mowa i list podszywający się pod apostoła. Problemem nie jest więc obojętność, lecz nadmiar informacji o czasach końca. To ostrzeżenie zestarzało się wyjątkowo dobrze.
Niech was nikt w żaden sposób nie zwodzi. Ten dzień bowiem nie nadejdzie, dopóki najpierw nie przyjdzie odstępstwo i nie objawi się człowiek grzechu, syn zatracenia; Który się sprzeciwia i wynosi ponad wszystko, co się nazywa Bogiem lub co jest przedmiotem czci, tak że zasiądzie w świątyni Boga jako Bóg, podając się za Boga.
2 Tes 2,3-4
Warunek jest podwójny: odstępstwo i objawienie się człowieka grzechu. Opis jest religijny, nie polityczny — zasiadanie w świątyni Boga i podawanie się za Boga. Tekst nie nazywa ani jednej instytucji i my również jej nie nazwiemy; kto to robi, dopisuje do Pawła.
Zdanie, którego nie rozumiemy do końca
Czy nie pamiętacie, że jeszcze będąc u was, mówiłem o tym? A teraz wiecie, co przeszkadza, tak że się objawi w swoim czasie. Tajemnica nieprawości bowiem już działa. Tylko że ten, który teraz przeszkadza, będzie przeszkadzał, aż zostanie usunięty z drogi.
2 Tes 2,5-7
Paweł powołuje się na rozmowę odbytą osobiście — „Czy nie pamiętacie, że jeszcze będąc u was, mówiłem o tym?”. Adresaci wiedzieli, o co chodzi; my nie. W przekładzie mowa o tym, „który teraz przeszkadza”, a w tradycji polskiej przyjęło się mówić o powstrzymującym. Sam list nie podaje żadnej wskazówki co do tożsamości, poza tym, że działanie tej rzeczy albo osoby kiedyś ustanie.
Wówczas pojawi się ów niegodziwiec, którego Pan zabije duchem swoich ust i zniszczy blaskiem swego przyjścia. Niegodziwiec przyjdzie za sprawą szatana, z całą mocą, wśród znaków i fałszywych cudów; Wśród wszelkiego zwodzenia nieprawości wobec tych, którzy giną, ponieważ nie przyjęli miłości prawdy, by zostali zbawieni.
2 Tes 2,8-10
Dlatego Bóg zsyła im silne omamienie, tak że uwierzą kłamstwu; Aby zostali osądzeni wszyscy, którzy nie uwierzyli prawdzie, ale upodobali sobie niesprawiedliwość.
2 Tes 2,11-12
Koniec niegodziwca jest opisany jednym zdaniem i nie wymaga niczyjej walki. Najostrzejszy fragment dotyczy jednak nie jego, lecz odbiorców: omamienie zostaje zesłane tym, którzy nie przyjęli miłości prawdy. Zwiedzenie jest tu skutkiem wcześniejszego wyboru, a nie jego przyczyną.
Skąd Paweł bierze ten język
A król uczyni według swojej woli, wyniesie się i wywyższy się ponad każdego boga; będzie mówić dziwne rzeczy przeciwko Bogu bogów i poszczęści mu się, aż dokona się gniew. To bowiem, co zostało postanowione, dokona się.
Dn 11,36
Będzie mówił słowa przeciw Najwyższemu i wytracał świętych Najwyższego; będzie zamierzał zmienić czasy i prawa, gdyż będą wydane w jego ręce aż do czasu, czasów i połowy czasu.
Dn 7,25
I dano jej paszczę mówiącą rzeczy wielkie i bluźnierstwa. Dano jej też moc, aby działała przez czterdzieści dwa miesiące. I otworzyła swoją paszczę, by bluźnić przeciwko Bogu, by bluźnić jego imieniu, jego przybytkowi i tym, którzy mieszkają w niebie. Pozwolono jej też walczyć ze świętymi i zwyciężać ich. I dano jej władzę nad każdym plemieniem, językiem i narodem. Wszyscy mieszkańcy ziemi oddadzą jej pokłon, ci, których imiona nie są zapisane w księdze życia Baranka zabitego od założenia świata.
Ap 13,5-8
Trzy teksty mówią o wynoszeniu się ponad Boga i o mowie przeciw Najwyższemu. Paweł najwyraźniej korzysta z tego zasobu obrazów. Nie znaczy to jednak, że wszystkie te miejsca opisują jedną postać w jednym czasie — takie utożsamienie jest w każdym wypadku wnioskiem czytelnika.
Cztery teksty, które komplikują obraz
Dzieci, to już ostatnia godzina i jak słyszeliście, że antychryst ma przyjść, tak teraz pojawiło się wielu antychrystów. Stąd wiemy, że jest już ostatnia godzina.
1 J 2,18
Jan pisze o wielu antychrystach obecnych już wtedy. Jeśli tak, to postać opisana przez Pawła nie jest jedynym nosicielem tego ducha, a rozpoznanie jej po samych czynach staje się trudniejsze.
Każdy zaś duch, który nie wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, nie jest z Boga. Jest to duch antychrysta, o którym słyszeliście, że nadchodzi i już teraz jest na świecie.
1 J 4,3
Tu podane jest kryterium doktrynalne, nie polityczne: wyznanie, że Mesjasz przyszedł w ciele. Jest to jedyny w listach test tego rodzaju i warto zauważyć, jak bardzo różni się od prób rozpoznawania po władzy czy zasięgu.
Potem zobaczyłem inną bestię wychodzącą z ziemi, a miała dwa rogi podobne do Baranka, ale mówiła jak smok. I całą władzę pierwszej bestii sprawuje na jej oczach, i sprawia, że ziemia i jej mieszkańcy oddają pokłon pierwszej bestii, której śmiertelna rana została wyleczona. I czyni wielkie cuda, sprawiając, że nawet ogień zstępuje z nieba na ziemię na oczach ludzi. I zwodzi mieszkańców ziemi przez cuda, które jej pozwolono czynić przed bestią, mówiąc mieszkańcom ziemi, aby sporządzili wizerunek bestii, która miała ranę od miecza, ale ożyła. I pozwolono jej tchnąć ducha w wizerunek bestii, tak żeby przemówił wizerunek bestii i sprawił, że ci, którzy nie oddali pokłonu wizerunkowi bestii, zostali zabici.
Ap 13,11-15
U Jana pojawia się druga bestia, wykonująca cuda i wymuszająca pokłon wizerunkowi. Podobieństwo do znaków i fałszywych cudów u Pawła jest wyraźne, ale konstrukcja inna: Paweł mówi o jednym, Jan o dwóch.
Powstaną bowiem fałszywi Chrystusowie i fałszywi prorocy i będą czynić wielkie znaki i cuda, żeby zwieść, o ile można, nawet wybranych.
Mt 24,24
Jeszua zapowiada wielu fałszywych mesjaszów i proroków czyniących cuda. Jeśli znaki mogą towarzyszyć zwiedzeniu, to same znaki nie są dowodem prawdy — a to podważa najpopularniejszy sposób rozpoznawania czasów końca. Pismo nie mówi, kim jest powstrzymujący, tej sprawy nie zamyka, a luki nie wolno zapełniać domysłem podanym jako pewność.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czym lub kim jest to, co przeszkadza — a jest to najlepiej udokumentowana luka w całym Nowym Przymierzu, bo sam Paweł odsyła do rozmowy, której zapisu nie mamy. Nie wiemy, czym jest odstępstwo: czy odejściem od wiary, czy wydarzeniem o innym charakterze. Nie wiemy, o jakiej świątyni mowa. Nie wiemy, czy człowiek grzechu to jednostka, czy urząd trwający dłużej niż jedno życie. Nie wiemy wreszcie, czy tajemnica nieprawości, która wtedy już działała, i objawienie się niegodziwca to dwa etapy jednego procesu, czy dwie różne rzeczy.
Zobacz też: Mesjasz (Maszijach) · Jeszua (Jezus) · Paweł — znaczenie imienia
