O mieszkańcach Qumran pisze się zwykle na podstawie tego, co po nich zostało: budynków, basenów, cmentarza, tysięcy fragmentów rękopisów. Ale kim byli, w co wierzyli i jak organizowali życie, mówią nie zwoje biblijne, których przechowywali wiele, lecz teksty własne wspólnoty. Najważniejszym z nich jest Reguła Zrzeszenia, oznaczana jako 1QS.
Zwój z pierwszej groty
Należy do siedmiu rękopisów wydobytych z groty oznaczonej numerem pierwszym, czyli tej samej, od której zaczęła się cała historia znalezisk. Zachował się dobrze, w kilkunastu kolumnach tekstu, co przy tych rękopisach jest rzadkością — z większości pozostały strzępy. W innych grotach znaleziono ponadto fragmenty kilkunastu dalszych kopii tego samego dzieła, częściowo różniących się od siebie brzmieniem. To ważne: reguła nie miała jednej zamkniętej wersji, tylko była przez wspólnotę uzupełniana. Statut żywej grupy zmienia się razem z nią, a rozbieżności między kopiami są śladem tych zmian, a nie błędami kopistów.
Co zawiera
Jest to statut, i czyta się go jak statut. Opisuje przyjmowanie nowych członków — wieloetapowe, z okresem próby trwającym latami, z corocznym badaniem postępów i miejscem w hierarchii przyznawanym według oceny. Reguluje wspólnotę majątku: kandydat oddaje swoje mienie i pracę pod zarząd wspólnoty, przy czym pełne włączenie następuje dopiero po zakończeniu próby. Porządkuje wspólne posiłki i błogosławieństwo nad chlebem i winem, kolejność zabierania głosu w zgromadzeniu, obowiązek napominania brata i sądownictwo wewnętrzne wraz z katalogiem kar za konkretne przewinienia — od przerwania komuś wypowiedzi po kłamstwo w sprawie majątku.
Osobną częścią jest nauka o dwóch duchach. Według niej Bóg postawił nad człowiekiem dwa duchy — prawdy i przewrotności — a ich udział w każdym sercu wyznacza jego postępowanie aż do wyznaczonego kresu. To jeden z najbardziej rozbudowanych wykładów dualizmu w literaturze żydowskiej tego okresu i jednocześnie tekst, który stale zestawia się z nowotestamentowym językiem światła i ciemności.
Zestawienie z Dziejami
Najczęściej przywoływana paralela dotyczy wspólnoty dóbr. Łukasz opisuje pierwszą wspólnotę w Jerozolimie:
A wszyscy, którzy uwierzyli, byli razem i wszystko mieli wspólne.
Dz 2,44
A to mnóstwo wierzących miało jedno serce i jedną duszę. Nikt nie nazywał swoim tego, co posiadał, ale wszystko mieli wspólne.
Dz 4,32
Podobieństwo jest realne i nie ma powodu go ukrywać. Ale różnice są równie realne i to one decydują. W Dziejach oddanie majątku jest dobrowolne — Piotr mówi wprost do Ananiasza, że pole przed sprzedażą należało do niego i że nikt go do niczego nie zmuszał. W Regule oddanie mienia jest warunkiem członkostwa i elementem procedury. W Dziejach nie ma okresu próbnego, egzaminu ani stopni; nie ma też katalogu kar. Wspólnota z Jerozolimy jest otwarta i rośnie przez przyjmowanie ludzi z zewnątrz, wspólnota z Reguły odgradza się od tych, których nazywa synami ciemności.
Czego to nie dowodzi
Reguła nie dowodzi, że pierwsi uczniowie Jeszui wywodzili się ze wspólnoty z Qumran ani że od niej cokolwiek przejęli. Podobieństwo praktyki nie jest dowodem zależności — zwłaszcza gdy obie grupy czytają te same Pisma i żyją w tym samym kraju w odstępie kilkudziesięciu lat.
Nie dowodzi też, że mieszkańcy Qumran byli esseńczykami. Utożsamienie to jest najczęściej przyjmowane i dobrze uzasadnione, ale opiera się na zestawieniu Reguły z opisami autorów starożytnych, a nie na żadnej samoidentyfikacji w tekście.
Warto wreszcie pamiętać o datowaniu. Wiek zwojów ustala się z kroju pisma i metodą radiowęglową, a wyniki obu dróg bywają rozbieżne — spór o chronologię części rękopisów z Qumran pozostaje otwarty. Reguła jest pewnym świadectwem tego, jak myślała pewna grupa; kiedy dokładnie spisano poszczególne jej warstwy, pewne nie jest.
