Do każdego tygodniowego odcinka Tory tradycja dobiera drugi tekst — fragment z ksiąg prorockich. Nazywa się go haftarą. Nie jest to lektura przypadkowa: haftara zwykle podejmuje ten sam motyw co parsza, tyle że kilkaset lat później, w innej sytuacji ludu. Przy każdej parszy w dziale Parsza tygodnia podane jest przypisane jej czytanie prorockie.
Jeszua czyta proroka w sabat
Najlepiej opisana scena czytania haftary znajduje się w Nazarecie:
Przyszedł też do Nazaretu, gdzie się wychował. Według swego zwyczaju wszedł w dzień szabatu do synagogi i wstał, aby czytać. I podano mu księgę proroka Izajasza. Gdy otworzył księgę, znalazł miejsce, gdzie było napisane:
Łk 4,16-17
Podano Mu zwój Izajasza — a więc czytanie prorockie było stałym elementem zgromadzenia. Jeszua odczytał fragment o namaszczeniu i wyzwoleniu:
Duch Pana nade mną, ponieważ namaścił mnie, abym głosił ewangelię ubogim, posłał mnie, abym uzdrawiał skruszonych w sercu, abym uwięzionym zwiastował wyzwolenie, a ślepym przejrzenie, abym uciśnionych wypuścił na wolność; Abym głosił miłościwy rok Pana.
Łk 4,18-19
A potem zrobił coś, czego nikt się nie spodziewał:
Potem zamknął księgę, oddał ją słudze i usiadł, a oczy wszystkich w synagodze były w nim utkwione. I zaczął do nich mówić: Dziś wypełniły się te słowa Pisma w waszych uszach.
Łk 4,20-21
Czytanie prorockie zamienia się tu w moment rozpoznania. Prorok nie jest dodatkiem do Tory — jest jej komentarzem i zapowiedzią zarazem.
Prawo i Prorocy jako para
W synagodze w Antiochii Pizydyjskiej porządek jest ten sam:
Po odczytaniu Prawa i Proroków przełożeni synagogi posłali do nich z prośbą: Mężowie bracia, jeśli macie jakieś słowo zachęty dla ludu, to mówcie.
Dz 13,15
„Po odczytaniu Prawa i Proroków” — dwa czytania, jedno po drugim, a dopiero potem wykład. Ten sam Paweł stwierdza w tym samym rozdziale, że głosy proroków „są czytane w każdy szabat” (Dz 13,27), a mimo to zostały przeoczone przez tych, którzy ich słuchali. Samo czytanie nie gwarantuje więc zrozumienia.
Po co dokładać proroka do Tory
Prorocy nie wnoszą nowego prawa. Wnoszą zastosowanie: pokazują, co się dzieje, gdy przymierze jest łamane, i przypominają, do czego lud jest wezwany. Sami zresztą odsyłają z powrotem do Tory:
Do prawa i do świadectwa! Jeśli nie będą mówić według tego słowa, to w nim nie ma żadnej światłości.
Iz 8,20
Pamiętajcie o prawie Mojżesza, mego sługi, które mu nadałem na Horebie dla całego Izraela, oraz o ustawach i sądach.
Ml 4,4
To ważne dla porządku czytania: haftara nie stoi ponad parszą ani jej nie koryguje. Świeci tym samym światłem, tylko z innej strony. Jeśli czyjś wykład proroka prowadzi do wniosku sprzecznego z Torą, błąd jest w wykładzie.
Wszystko prowadzi do Mesjasza
Po zmartwychwstaniu Jeszua sam przeprowadził taki podwójny wykład w drodze do Emaus:
I zaczynając od Mojżesza i wszystkich proroków, wykładał im, co było o nim napisane we wszystkich Pismach.
Łk 24,27
I powtórzył to uczniom, wymieniając trzy części Pism hebrajskich:
Potem powiedział do nich: To są słowa, które mówiłem do was, będąc jeszcze z wami, że musi się wypełnić wszystko, co jest o mnie napisane w Prawie Mojżesza, u Proroków i w Psalmach.
Łk 24,44
Dlatego zestawianie Tory z Prorokami ma sens także dla nas — czytamy dwa świadectwa o tej samej sprawie. Jeszua ujął to zwięźle: Pisma „dają świadectwo o mnie” (J 5,39).
Ostrożnie z własnym wykładem
Przy tekstach prorockich pokusa dopowiadania jest największa. Piotr stawia tu wyraźną granicę:
Mamy też mocniejsze słowo prorockie, a wy dobrze czynicie, trzymając się go jak lampy, która świeci w ciemnym miejscu, dopóki dzień nie zaświta i jutrzenka nie wzejdzie w waszych sercach; To przede wszystkim wiedząc, że żadne proroctwo Pisma nie podlega własnemu wykładowi. Nie z ludzkiej bowiem woli przyniesione zostało kiedyś proroctwo, ale święci Boży ludzie przemawiali prowadzeni przez Ducha Świętego.
2 P 1,19-21
Praktyczna zasada na tydzień: przeczytaj haftarę po parszy i zadaj jedno pytanie — dlaczego akurat ten fragment został z nią zestawiony? Zwykle odpowiedź jest widoczna gołym okiem: to samo słowo, ta sama postać, ten sam problem ludu. Jeśli jej nie widzisz, zapisz pytanie i zostaw. Uczciwe „nie wiem” jest lepsze od efektownego domysłu.
Do przemyślenia
- Kiedy ostatnio czytałeś proroka w całości, a nie w postaci pojedynczych cytatów?
- Słuchacze w Nazarecie znali tekst Izajasza. Co sprawiło, że nie rozpoznali jego wypełnienia?
- Co zrobisz, gdy popularny wykład proroctwa okaże się sprzeczny z Torą?
Zobacz też: Sabat · Parsza · Jeszua (Jezus) · Przymierze (brit) · Piotr · Paweł — znaczenie imienia
