Druga księga Tory obejmuje w cyklu jedenaście parsz — od Szemot po Pekude. Zaczyna się od narodu niewolników, kończy obłokiem chwały nad Przybytkiem. Między jednym a drugim mieści się wszystko, co ukształtowało Izrael: imię Boga, wyzwolenie, przymierze i miejsce spotkania.
Od rodziny do narodu — i do niewoli
Księga otwiera się informacją o gwałtownym wzroście liczebnym potomków Jakuba (Wj 1,7), co dla Egiptu staje się problemem politycznym. Ucisk jest tłem, na którym pada pytanie o tożsamość Boga, który ma z tego uciskiem wyprowadzić.
Imię
Mojżesz przy płonącym krzewie zadaje pytanie zupełnie praktyczne — jak mam Cię nazwać, gdy zapytają:
Mojżesz powiedział do Boga: Kiedy pójdę do synów Izraela i powiem im: Bóg waszych ojców posłał mnie do was, a oni zapytają mnie, jakie jest jego imię, cóż im odpowiem? Wtedy Bóg odrzekł do Mojżesza: Jestem, Który Jestem. I dodał: Tak powiesz synom Izraela: Jestem posłał mnie do was. I mówił jeszcze Bóg do Mojżesza: Tak powiesz synom Izraela: Pan, Bóg waszych ojców, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba, posłał mnie do was. To jest moje imię na wieki i takim ma pozostać w pamięci po wszystkie pokolenia.
Wj 3,13-15
Odpowiedź jest podwójna: najpierw stwierdzenie samoistnienia („Jestem, Który Jestem”), potem imię własne, które ma pozostać w pamięci po wszystkie pokolenia. To imię — Jahwe — jest w tekście hebrajskim zapisane czterema literami i w polskich przekładach oddawane zwykle jako „Pan”. Warto to wiedzieć przy czytaniu: tam, gdzie widzisz „Pan” zapisane w ten sposób, w oryginale stoi imię.
Zaraz potem Bóg zapowiada, co zrobi, i po co: wyprowadzi, wyrwie, wybawi — i weźmie sobie ten lud za własny (Wj 6,6-7).
Pascha i wyjście
Wyzwolenie nie przychodzi przez powstanie zbrojne, lecz przez krew baranka na odrzwiach:
A ta krew będzie dla was znakiem na domach, w których będziecie. Gdy bowiem ujrzę krew, ominę was i nie dotknie was plaga zniszczenia, gdy będę zabijał w ziemi Egiptu. Ten dzień będzie dla was pamiątką i będziecie go obchodzić jako święto dla Pana po wszystkie pokolenia. Będziecie go obchodzić jako ustawę wieczną.
Wj 12,13-14
„Ustawa wieczna” — dzień ten miał być obchodzony po wszystkie pokolenia. Nad morzem lud usłyszał zdanie, które streszcza całą tę noc: „Pan będzie za was walczył, a wy będziecie milczeć” (Wj 14,13-14).
Przymierze pod Synajem
Trzy miesiące później dochodzi do propozycji, jakiej żaden inny naród nie otrzymał:
Dlatego teraz, jeśli posłuchacie mego głosu i będziecie przestrzegać mojego przymierza, będziecie moją szczególną własnością ponad wszystkie narody, bo do mnie należy cała ziemia. A wy będziecie mi królestwem kapłanów i narodem świętym. To są słowa, które będziesz mówić do synów Izraela.
Wj 19,5-6
Warunek jest jasny: jeśli posłuchacie i będziecie przestrzegać przymierza. Lud odpowiada, a przymierze zostaje przypieczętowane krwią:
Następnie wziął księgę przymierza i czytał ludowi, a oni powiedzieli: Wypełnimy wszystko, co Pan mówił, i będziemy posłuszni. Mojżesz wziął też krew i pokropił lud, mówiąc: Oto krew przymierza, które Pan zawarł z wami, według wszystkich tych słów.
Wj 24,7-8
W tym samym miejscu pada nakaz o siódmym dniu (Wj 20,8-11), uzasadniony wprost odpoczynkiem Stwórcy. Sabat dostaje przy tym rangę znaku:
Dlatego synowie Izraela będą przestrzegać szabatu, zachowując szabat przez wszystkie pokolenia jako wieczną ustawę. Jest on wiecznym znakiem między mną a synami Izraela, bo w sześć dni Pan uczynił niebo i ziemię, a siódmego dnia przestał i odpoczął.
Wj 31,16-17
Warto zauważyć, co się stało kilka rozdziałów dalej: lud, który przed chwilą przysięgał posłuszeństwo, odlewa cielca. A Bóg, przechodząc przed Mojżeszem, ogłasza siebie jako „miłosierny i litościwy, nieskory do gniewu” (Wj 34,6-7). Przymierze przetrwa nie dlatego, że lud okaże się wierny, lecz dlatego, że Bóg okaże się miłosierny.
Bóg zamieszkuje pośród ludu
Cel całej operacji podano wprost: „I zbudują mi świątynię, abym mieszkał pośród nich” (Wj 25,8). Ostatnie parsze księgi to szczegółowa budowa Przybytku — rozdziały, przez które w cyklu czytania łatwo przebrnąć na autopilocie. Finał wynagradza tę cierpliwość:
Wtedy obłok okrył Namiot Zgromadzenia, a chwała Pana napełniła przybytek. I Mojżesz nie mógł wejść do Namiotu Zgromadzenia, bo spoczywał nad nim obłok, a chwała Pana napełniła przybytek.
Wj 40,34-35
Księga, która zaczęła się od ludzi bez wolności i bez świątyni, kończy się obecnością Boga tak gęstą, że nawet Mojżesz nie może wejść.
Do przemyślenia
- Dlaczego Bóg objawia imię zanim wyprowadza z Egiptu, a nie potem?
- Co znaczy, że sabat jest „znakiem” — czym znak różni się od obowiązku?
- Które fragmenty o budowie Przybytku zwykle przewijasz — i co mogłoby się zmienić, gdybyś przeczytał je uważnie?
Zobacz też: Sabat · Przymierze (brit) · Jahwe · Mojżesz — znaczenie imienia
