Piąta księga Tory obejmuje w cyklu jedenaście parsz — od Dewarim po Wezot Haberacha. To nie jest ciąg dalszy wydarzeń, lecz seria mów wygłoszonych w jednym miejscu i niemal w jednym momencie:
W czterdziestym roku, jedenastego miesiąca, pierwszego dnia tego miesiąca, Mojżesz powiedział synom Izraela to wszystko, co Pan mu dla nich rozkazał.
Pwt 1,3
Czterdziesty rok, ostatnie tygodnie życia Mojżesza, lud stoi nad Jordanem. Mówi człowiek, który wie, że sam nie przejdzie — do pokolenia, które Egiptu nie pamięta.
Szema — zdanie, od którego wszystko zależy
Słuchaj, Izraelu! Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden. Będziesz miłował Pana, swego Boga, całym swym sercem, całą swą duszą i z całej swej siły;
Pwt 6,4-5
Najpierw stwierdzenie o Bogu, potem żądanie wobec człowieka — i to nie żądanie poprawności rytualnej, lecz miłości „całym swym sercem, całą swą duszą i z całej swej siły”. Zaraz po nim następuje instrukcja przekazu (Pwt 6,6-9): słowa mają być w sercu, powtarzane synom, obecne w domu i w drodze, przy kładzeniu się i wstawaniu, wypisane na odrzwiach. Nie ma tu mowy o osobnej instytucji ani o wyznaczonej godzinie — jest zwykłe życie, w którym rozmawia się o tym, co się przeczytało.
Zakaz, który obowiązuje także nas
W tej samej księdze pada granica ustawiona wobec każdego, kto chciałby Boże Słowo poprawić:
Nie dodawajcie do słowa, które ja wam nakazuję, ani z niego nie ujmujcie, abyście przestrzegali przykazań Pana, waszego Boga, które ja wam nakazuję.
Pwt 4,2
To zdanie warto trzymać przy sobie przez cały cykl czytań. Dotyczy zarówno tych, którzy dokładają do Pisma tradycję, jak i tych, którzy odejmują z niego rozdziały uznane za nieaktualne.
Czego właściwie Bóg oczekuje
Teraz więc, Izraelu, czego żąda od ciebie Pan, twój Bóg? Tylko tego, abyś się bał Pana, swego Boga, abyś chodził wszystkimi jego drogami i abyś go miłował, i służył Panu, swemu Bogu, z całego swego serca i całą swoją duszą; Abyś przestrzegał przykazań Pana i jego nakazów, które ja ci dziś nakazuję dla twojego dobra.
Pwt 10,12-13
Cała lista streszcza się w czterech czasownikach: bać się, chodzić Jego drogami, miłować, służyć — a przykazania są dane „dla twojego dobra”, nie jako obciążenie. Ta sama księga podaje też, po co był głód na pustyni: miał nauczyć, „że nie samym chlebem człowiek żyje, ale że człowiek żyje każdym słowem, które wychodzi z ust Pana” (Pwt 8,3). Tym właśnie zdaniem Jeszua odpowiedział kusicielowi (Mt 4,4).
Zapowiedź proroka
Pan, twój Bóg, wzbudzi ci proroka podobnego do mnie spośród ciebie, spośród twoich braci. Jego będziecie słuchać;
Pwt 18,15
To jedna z najważniejszych zapowiedzi w całej Torze — i jedna z tych, do których apostołowie będą wracać. „Jego będziecie słuchać” nie jest sugestią.
Wybór postawiony wprost
Mojżesz nie pozostawia niedopowiedzeń: kładzie przed ludem błogosławieństwo i przekleństwo, uzależnione od posłuszeństwa (Pwt 11,26-28). I odbiera z góry wymówkę, że przykazanie jest za trudne albo zbyt odległe:
To przykazanie bowiem, które ci dziś nakazuję, nie jest zakryte przed tobą ani nie jest zbyt dalekie; Nie jest w niebie, byś miał mówić: Któż dla nas wstąpi do nieba i przyniesie je nam, i opowie je nam, abyśmy je wypełniali? Nie jest też ono za morzem, byś miał mówić: Któż dla nas popłynie za morze i przyniesie je nam, i opowie je nam, abyśmy je wypełniali. Lecz to słowo jest bardzo blisko ciebie, w twoich ustach i w twoim sercu, abyś je wypełniał.
Pwt 30,11-14
„Bardzo blisko ciebie, w twoich ustach i w twoim sercu”. A potem pada zdanie, które jest zwieńczeniem całej Tory:
Biorę dziś na świadków przeciwko wam niebo i ziemię, że położyłem przed tobą życie i śmierć, błogosławieństwo i przekleństwo. Wybierz więc życie, abyś żył, ty i twoje potomstwo;
Pwt 30,19
Bóg stawia wybór, ale nie zostawia go neutralnym — mówi wprost, co wybrać.
Czytanie i pożegnanie
Zanim Mojżesz odejdzie, ustanawia publiczne odczytywanie Prawa co siedem lat, przy Święcie Namiotów, dla całego ludu bez wyjątku (Pwt 31,10-12). Księga — i cała Tora — kończy się epitafium:
I nie powstał już prorok w Izraelu równy Mojżeszowi, którego Pan znał twarzą w twarz; We wszystkich znakach i cudach, dla których Pan posłał go, by je czynił w ziemi Egiptu wobec faraona, wszystkich jego sług i całej jego ziemi; I we wszystkich sprawach potężnej ręki, i w całej wielkiej grozie, którą Mojżesz wywołał na oczach całego Izraela.
Pwt 34,10-12
W cyklu czytań ten fragment jest jednocześnie ostatnim i przedostatnim krokiem: zaraz po nim wraca się do pierwszego zdania Księgi Rodzaju. O tym jest następna lekcja.
Do przemyślenia
- Szema żąda miłości. Czy da się nakazać uczucie — a jeśli nie, to o co tu chodzi?
- W którą stronę częściej grzeszysz: dodawania do Słowa czy odejmowania z niego?
- Mojżesz mówił do pokolenia, które nie widziało Egiptu. Co przekazujesz tym, którzy nie widzieli twojej drogi?
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Szema (שָׁמַע) — co znaczy „słuchać” po hebrajsku · Mojżesz — znaczenie imienia
