Cykl czytań ma jeden dzień, w którym dzieje się rzecz szczególna: ostatni fragment Tory zostaje przeczytany, a natychmiast po nim otwiera się pierwszy. Zamknięcie i otwarcie w jednym zgromadzeniu. Dzień ten w tradycji nosi nazwę Simchat Tora — „radość Tory”.
Najpierw: co jest w Piśmie
Święto Namiotów trwa siedem dni, ale nie kończy się siódmego wieczoru. Pismo dokłada jeszcze jeden dzień:
Przez siedem dni będziecie składać Panu ofiarę spalaną. Ósmego dnia będziecie mieć święte zgromadzenie i będziecie składać Panu ofiarę spalaną. Jest to święto, żadnej uciążliwej pracy nie będziecie wykonywać.
Kpł 23,36
Ten sam rozdział podaje ramy święta plonów z odpoczynkiem w dniu pierwszym i ósmym (Kpł 23,39), a Księga Liczb potwierdza krótko: „A ósmego dnia będziecie mieli uroczyste święto” (Lb 29,35). Ósmy dzień jest więc w Piśmie osobnym, wyznaczonym dniem świętego zgromadzenia.
A teraz: czego w Piśmie nie ma
Uczciwie trzeba powiedzieć rzecz, którą wiele opracowań przemilcza: nazwa „Simchat Tora” nie występuje w Piśmie, a zwyczaj domykania i otwierania rocznego cyklu czytań akurat tego dnia jest tradycją późniejszą niż teksty biblijne. Pismo zna ósmy dzień uroczystego zgromadzenia. Nie podaje, co się w nim czyta, ani nie nakazuje kończyć wtedy Tory.
To rozróżnienie nie jest czepianiem się szczegółu. Jest zastosowaniem tej samej reguły, którą podaje sama Tora:
Nie dodawajcie do słowa, które ja wam nakazuję, ani z niego nie ujmujcie, abyście przestrzegali przykazań Pana, waszego Boga, które ja wam nakazuję.
Pwt 4,2
Zwyczaj może być piękny i pożyteczny — i ten akurat jest. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy zaczyna być przedstawiany jako nakaz Boży. Jeszua ostrzegał przed dokładnie tym mechanizmem: czczeniem Boga naukami, które są „nakazami ludzkimi” (Mk 7,7-8).
Radość ze Słowa jest za to biblijna wprost
Sam rdzeń tego dnia — radość z czytanego Prawa — nie wymaga żadnej tradycji, bo jest opisany w Piśmie. Gdy Ezdrasz czytał Prawo zgromadzonemu ludowi, ten zaczął płakać. Reakcja przywódców była zaskakująca:
I powiedział im: Idźcie, jedzcie tłuste potrawy i pijcie słodki napój, i poślijcie porcje tym, którzy sobie nic nie przygotowali. Dzień ten jest bowiem święty dla naszego Pana. Dlatego nie smućcie się, gdyż radość Pana jest waszą siłą.
Ne 8,10
I lud posłuchał:
Rozszedł się więc cały lud, aby jeść i pić, aby rozsyłać porcje i radować się bardzo, gdyż zrozumiał słowa, które mu ogłoszono.
Ne 8,12
„Gdyż zrozumiał słowa” — radość wzięła się nie z nastroju, lecz ze zrozumienia tekstu. Ten sam Nehemiasz odnotowuje przy tym czytanie trwające przez cały tydzień święta, zakończone ósmego dnia (Ne 8,18). To najbliższy Pismu obraz tego, czym Simchat Tora chce być.
Psalmy mówią o Słowie tym samym tonem: Prawo Jahwe jest „doskonałe, nawracające duszę”, a Jego nakazy „radujące serce” (Ps 19,7-8). Psalmista nazywa świadectwa Boże „radością mego serca” (Ps 119,111) i porównuje odkrycie w Słowie do znaleziska:
Raduję się z twego słowa jak ten, który znajduje wielki łup.
Ps 119,162
Jeszua w ostatnim dniu święta
A w ostatnim, wielkim dniu tego święta, Jezus stanął i wołał: Jeśli ktoś pragnie, niech przyjdzie do mnie i pije. Kto wierzy we mnie, jak mówi Pismo, rzeki wody żywej popłyną z jego wnętrza.
J 7,37-38
Jan zapisał to jako scenę publiczną w czasie Święta Namiotów. Zwróć uwagę, co Jeszua mówi: nie kończy niczego, lecz otwiera — zaprasza spragnionych. Trudno o lepszy komentarz do dnia, w którym Tora zostaje domknięta po to, żeby zaraz zacząć od nowa.
Koniec, który jest początkiem
Ostatnia parsza cyklu, Wezot Haberacha, kończy się śmiercią Mojżesza. Pierwsza, Bereszit, zaczyna się od stworzenia. Zestawienie tych dwóch fragmentów obok siebie mówi coś, czego żaden z nich nie mówi osobno: śmierć największego proroka nie zamyka historii, bo Bóg, który stworzył wszystko, wciąż działa.
Praktyczny sens tego zwyczaju jest prosty. Tora nie jest książką do przeczytania raz. Jest tekstem, do którego się wraca — i za każdym razem czyta się go jako ktoś inny niż rok wcześniej. Właśnie dlatego Mojżesz kazał zgromadzać do słuchania także dzieci, „którzy jeszcze nie znają” (Pwt 31,12-13). Cykl istnieje po to, by nie było pokolenia, które Tory nie usłyszało.
Do przemyślenia
- Czy potrafisz cieszyć się z tekstu, którego jeszcze nie rozumiesz — czy radość przychodzi dopiero po zrozumieniu, jak u Nehemiasza?
- Które zwyczaje twojej wspólnoty potrafisz uczciwie nazwać zwyczajami, nie nakazami?
- Co chciałbyś zrozumieć w Torze lepiej niż rok temu?
Zobacz też: Parsza · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Jeszua (Jezus) · Jahwe · Księga Liczb · Ezdrasz
