Ewangelia Łukasza otwiera się informacją, która brzmi jak zapis z rejestru: pewien kapłan pełnił służbę w swojej kolejce. Przez wieki nie było czym tego zdania obudować. Qumrańskie zwoje kalendarzowe pokazały, jak taka kolejka działała w praktyce — i przy okazji, że kalendarz był w drugiej świątyni sprawą sporną.
Zwoje, o których mowa
Z Groty 4 pochodzi kilkanaście rękopisów o charakterze kalendarzowym, nazywanych umownie miszmarot, czyli rejestrami zmian. Nie są to teksty budujące ani modlitwy. To zestawienia: który tydzień, który miesiąc, która zmiana kapłańska, na jaki dzień wypada które święto. Rzecz sucha jak rozkład jazdy — i dlatego wyjątkowo użyteczna.
Zwoje te rozpisują służbę dwudziestu czterech zmian kapłańskich w kalendarzu liczącym trzysta sześćdziesiąt cztery dni. Ta liczba jest kluczem do całej konstrukcji, bo dzieli się bez reszty przez siedem: rok ma dokładnie pięćdziesiąt dwa tygodnie, a więc każda data wypada co roku w ten sam dzień tygodnia. Żadne święto nie przesuwa się względem szabatu, nigdy się z nim nie zderza i nigdy nie sąsiaduje inaczej niż zawsze.
Stąd bierze się sześcioletni cykl. Skoro zmian jest dwadzieścia cztery, a rok liczy pięćdziesiąt dwa tygodnie, kolejka nie zamyka się w jednym roku ani w dwóch. Dopiero po sześciu latach — czyli po trzystu dwunastu tygodniach — wypada równo trzynaście pełnych obrotów listy, a układ wraca do punktu wyjścia. Qumrańskie tablice właśnie ten sześcioletni cykl rozpisują tydzień po tygodniu.
Zmiana Abiasza
Podział na dwadzieścia cztery zmiany nie jest wynalazkiem tej wspólnoty. Pochodzi z Pisma:
Siódmy na Hakkosa, ósmy na Abiasza;
1 Krn 24,10
Ósma pozycja na liście to właśnie ta, którą Łukasz podaje jako przynależność Zachariasza:
Za dni Heroda, króla Judei, żył pewien kapłan imieniem Zachariasz, ze zmiany Abiasza. Miał on za żonę jedną z córek Aarona, której na imię było Elżbieta.
Łk 1,5
Dopiero zestawienie tych trzech rzeczy — listy z Kronik, zwojów z Groty 4 i zdania Łukasza — pokazuje, o czym mowa. Kapłan nie służył codziennie. Należał do jednej z dwudziestu czterech grup, która przyjeżdżała do Jerozolimy na swój tydzień, dwa razy w roku, plus na wielkie święta. Wewnątrz zmiany losowano zadania — i to tłumaczy, dlaczego Łukasz w dalszych zdaniach mówi o losie, który przypadł Zachariaszowi.
Spór, który był realny
Kalendarz z trzystu sześćdziesięciu czterech dni nie był kalendarzem Świątyni. W Jerozolimie liczono miesiące według księżyca i dorównywano rok do słońca dodatkowym miesiącem, przez co daty świąt wędrowały po dniach tygodnia. Qumrańskie teksty odnoszą się do tej praktyki polemicznie, uznając ją za odstępstwo. To nie była różnica techniczna — kto obchodzi święto w innym dniu, ten nie może wspólnie z drugim składać ofiary.
Trzeba przy tym powiedzieć rzecz, którą zwolennicy kalendarza qumrańskiego zwykle pomijają: rok słoneczny jest dłuższy niż trzysta sześćdziesiąt cztery dni o mniej więcej jeden i jedną czwartą dnia. Bez korekty taki kalendarz po dekadzie rozjeżdża się z porami roku o kilkanaście dni, a po pokoleniu — z żniwami, do których przywiązane są święta. Zachowane zwoje nie wyjaśniają jednoznacznie, jak tę różnicę nadrabiano ani czy w ogóle ją nadrabiano. To otwarty problem.
Warto też zauważyć, czego spór nie dotyczył. Nikt nie kwestionował ciągłego, siedmiodniowego rytmu szabatu; kłócono się o daty świąt rocznych i o to, na jaki dzień tygodnia mają wypadać. Tydzień biegł u wszystkich tak samo.
Czego to nie dowodzi
Zwoje nie pozwalają obliczyć, kiedy służył Zachariasz. Rozpisują kalendarz wspólnoty, która świątynny kalendarz odrzucała — użycie ich do datowania służby w Świątyni jest wewnętrznie sprzeczne, choć takie wyliczenia krążą i bywają podawane z dokładnością co do tygodnia.
Tym bardziej nie da się z nich wyprowadzić daty narodzenia Jeszui. Każdy taki rachunek wymaga kilku niepewnych założeń naraz, a niepewności się mnożą, nie znoszą.
Nie rozstrzygają też, kto miał rację. Archeologia pokazuje, że istniały dwa systemy i że ludzie się o nie spierali. Które liczenie jest właściwe, rozstrzyga się z Pisma, nie z rękopisu.
Zobacz też: Ewangelia Łukasza · Łukasz — znaczenie imienia · Zachariasz — znaczenie imienia
