Jedno zdanie z Listu do Efezjan zawiera szczegół, który brzmi jak przenośnia, a jest opisem taktyki.
A przede wszystkim weźcie tarczę wiary, którą będziecie mogli zgasić wszystkie ogniste strzały złego.
Ef 6,16
Ogniste strzały to nie obraz poetycki. Pociski z owiniętym pakułami i nasyconym smołą grotem były w starożytnym oblężeniu bronią standardową, a tarcza kryta skórą i nasączona wodą była na nie standardową odpowiedzią. Zdanie mówi więc, że tarcza gasi pociski — i dokładnie to robiła.
Jedyna zachowana tarcza
Z całego świata rzymskiego przetrwał do naszych czasów jeden kompletny scutum, wydobyty w Dura Europos nad Eufratem. Zawdzięczamy go zasypaniu miasta przy jego zniszczeniu i suchemu klimatowi. Tarcza jest prostokątna i mocno wygięta, tak że obejmuje tors z boków. Wykonano ją z cienkich warstw drewna sklejonych ze sobą włóknami w poprzek — konstrukcja odpowiadająca dzisiejszej sklejce — a całość oklejono i pokryto z zewnątrz, wzmacniając krawędzie. Efekt jest lekki jak na swoją powierzchnię i odporny na rozłupanie wzdłuż słojów.
Reszta zestawu jest znana z licznych fragmentów: blachy zbroi płytowej spinane rzemieniami i klamrami, hełm z osłoną karku i policzkami, wojskowy pas, buty podbite gwoździami, krótki miecz noszony przy boku i ciężki oszczep. Znaleziska pokazują też rzecz, o której łatwo zapomnieć: sprzęt był naprawiany, przerabiany i dziedziczony, a części różnych typów mieszały się w jednym wyposażeniu.
Pas, który nie jest ozdobą
Stańcie więc, przepasawszy wasze biodra prawdą, przywdziawszy pancerz sprawiedliwości;
Ef 6,14
Przepasanie bioder na pierwszym miejscu listy nie jest przypadkowe. Wojskowy pas był elementem, od którego zaczynało się ubieranie i który spinał całość: podtrzymywał tunikę, przenosił ciężar pochwy, a w kulturze wojskowej stanowił znak przynależności — pozbawienie pasa oznaczało wykluczenie ze służby. Kolejność w tekście odtwarza więc kolejność czynności.
Buty i miecz
I obuwszy nogi w gotowość ewangelii pokoju.
Ef 6,15
Obuwie na liście uzbrojenia zaskakuje tylko dzisiejszego czytelnika. Żołnierskie sandały podbijano od spodu gwoździami o wypukłych łebkach, co dawało chwyt na kamieniu i błocie i przedłużało życie podeszwy na marszu liczonym w tysiącach kroków dziennie. Zgubione gwoździe z takich butów należą do najczęstszych drobnych znalezisk na stanowiskach związanych z wojskiem — wysypują się z warstw obozowych całymi garściami, znacząc szlaki i miejsca postoju. Gotowość, o której mówi tekst, jest więc gotowością do przemarszu, nie do biegu.
Weźcie też hełm zbawienia i miecz Ducha, którym jest słowo Boże;
Ef 6,17
Miecz zamyka listę i jest jedynym elementem zaczepnym. W rzymskiej praktyce był krótki i przeznaczony do pchnięcia w zwartym szyku, gdzie na zamach nie ma miejsca; to broń działająca dopiero w formacji, ramię przy ramieniu. Warto zauważyć, że akurat ten element autor sam objaśnia — nie zostawia czytelnika przy rekwizycie, lecz od razu podaje, co znaczy.
Skąd naprawdę pochodzi ten obraz
Przyodział się bowiem w sprawiedliwość jak w pancerz i włożył hełm zbawienia na swą głowę. Przyoblekł się w odzienie pomsty jak w szatę i okrył się gorliwością jak płaszczem.
Iz 59,17
To ważne dla uczciwego czytania. Zanim pojawił się legionista, prorok opisał sprawiedliwość jako pancerz i zbawienie jako hełm — i to jest bezpośrednie źródło obrazu. Autor Listu do Efezjan sięga po istniejący już język Pisma, a rzymski sprzęt dostarcza mu tylko materialnej ilustracji, którą czytelnik miał codziennie przed oczami. Zbroja nie jest tu więc rzymska ani żydowska: jest prorocka, ubrana w rekwizyt rozpoznawalny w mieście z garnizonem.
Czego to nie dowodzi
Tarcza z Dura Europos pochodzi z późniejszego stulecia i z innego krańca imperium niż adresaci listu, więc nie jest ilustracją sprzętu, który widział autor — jest jedynym zachowanym egzemplarzem tego typu i tak trzeba ją traktować. Archeologia nie rozstrzyga, czy autor miał na myśli konkretnego żołnierza, czy budował obraz wyłącznie z Izajasza; kolejność elementów pasuje do obu odczytań. Nie wynika z niej też żaden sąd o tym, jak metaforę stosować — wykopalisko wyjaśnia rekwizyt, a nie sens, jaki mu nadano.
