Trzecia próba Dalili należy do najbardziej niezrozumiałych fragmentów Księgi Sędziów. Padają w niej słowa o splataniu włosów w osnowę, o przybiciu kołkiem i o wyrwaniu kołka razem z wałkiem. Bez wiedzy, jak wyglądał warsztat tkacki, to zdanie jest szumem.
Wtedy Dalila powiedziała do Samsona: Aż dotąd szydziłeś ze mnie i okłamywałeś mnie. Powiedz mi, czym można by cię związać? I powiedział jej: Jeśli spleciesz siedem pasm z mojej głowy w osnowę przędzy. Ona wtedy przybiła je kołkiem i powiedziała do niego: Filistyni nad tobą, Samsonie! Lecz on obudził się ze snu i wyrwał kołek z osnową i z wałkiem.
Sdz 16,13-14
Jak działa krosno pionowe z ciężarkami
Warsztat składa się z dwóch pionowych słupków i poziomej belki u góry. Do belki przywiązuje się nici osnowy, które zwisają swobodnie; żeby były napięte, ich dolne końce wiąże się w pęczki i obciąża glinianymi ciężarkami. Tkaczka stoi przed krosnem, przeplata wątek i dobija go do góry — tkanina rośnie od góry ku dołowi. Do rozdzielania i dobijania służą drewniane pręty i kołki.
Drewno nie przetrwało nigdzie. Przetrwały ciężarki: gliniane krążki i piramidki z otworem, wypalane lub tylko suszone. Kiedy w spalonym pomieszczeniu znajduje się rząd kilkunastu czy kilkudziesięciu takich odważników leżących w linii, oznacza to jedno — stało tam krosno i spadło razem z osnową. Takie zestawy odsłonięto na wielu stanowiskach, od zwykłych domów po pomieszczenia o charakterze warsztatowym.
Ciężarki mają też wartość rozpoznawczą. Na stanowiskach filistyńskich występuje inny ich typ — cylindryczne, nieprzewiercone, zgodne z tradycją egejską — co jest jednym z lepiej udokumentowanych śladów odrębnej technologii przyniesionej z zewnątrz.
Co robi Dalila
Samson śpi z głową przy krośnie. Dalila wplata siedem pasm jego włosów w osnowę i unieruchamia je kołkiem — czyli robi z jego włosów część napiętej tkaniny. Kiedy woła, że nadchodzą Filistyni, Samson zrywa się i wyrywa kołek razem z osnową i wałkiem. Innymi słowy: wstając, rozwala krosno i wychodzi z jego częściami we włosach.
Scena ma sens dopiero z tą wiedzą. Nie chodzi o zaplecenie warkocza, tylko o przymocowanie człowieka do ciężkiego, napiętego urządzenia stojącego w izbie. To trzecia z fałszywych odpowiedzi Samsona i tak jak dwie poprzednie kończy się pokazem siły.
Włócznia Goliata
Z tego samego warsztatu pochodzi porównanie użyte przy opisie filistyńskiego wojownika. Belka krosna to gruby drąg, który trzeba unieść dwiema rękami.
Drzewce jego włóczni były jak wał tkacki, grot jego włóczni ważył sześćset syklów żelaza, a przed nim szedł człowiek niosący jego tarczę.
1 Sm 17,7
Porównanie działa, bo każdy słuchacz miał krosno w domu i wiedział, o jakiej grubości drewnie mowa. Dla dzisiejszego czytelnika jest to porównanie do przedmiotu nieznanego, więc przechodzi bez wrażenia.
Praca kobiet
Tkactwo i przędzenie były pracą domową, wykonywaną obok innych zajęć. Opis dzielnej żony z Księgi Przysłów wymienia kądziel i wrzeciono jako narzędzia oczywiste, a gliniane i kamienne przęśliki — krążki nasadzane na wrzeciono — należą do najczęstszych drobnych znalezisk w izraelskich domach.
Wyciąga ręce po kądziel, a dłonią chwyta wrzeciono.
Prz 31,19
Czego to nie dowodzi
Ciężarki mówią, że tkano, i mniej więcej na jakim urządzeniu. Nie mówią, co tkano, jak szerokie były tkaniny ani ile czasu zajmowała sztuka materiału, bo wszystko poza glinianym odważnikiem zgniło.
Rekonstrukcja sceny z Dalilą zależy dodatkowo od decyzji przekładowych. Kilka terminów w tym fragmencie tekstu hebrajskiego jest niejasnych i tłumaczenia różnią się co do tego, która część krosna jest w danym miejscu wymieniona. Ogólny obraz — człowiek przywiązany do warsztatu — jest pewny, szczegóły mechaniki już nie.
Nie ma też żadnego zachowanego krosna z tej epoki. Wszystko, co się o nim mówi, jest odtworzeniem z układu ciężarków, z ikonografii sąsiednich kultur i z porównania z tkactwem tradycyjnym. Nawet wysokość krosna jest szacunkiem opartym na tym, jak wysoko sięga ręka stojącej osoby.
