Z zachodniego muru wzgórza świątynnego, niedaleko południowo-zachodniego narożnika, wystaje kilka rzędów kamieni układających się w łuk urwany po kilku metrach. Opisał je w 1838 roku Edward Robinson i od jego nazwiska struktura nosi nazwę. Przez ponad sto lat sądzono, że to resztka mostu. Wykopaliska pokazały, że było to coś innego.
Od mostu do schodów
Domysł o moście był naturalny. Łuk wystaje z muru w stronę doliny, która oddzielała wzgórze świątynne od Górnego Miasta, więc wyglądał na początek przeprawy nad nią. Rzecz rozstrzygnęły dopiero wykopaliska prowadzone od końca lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku pod kierunkiem Benjamina Mazara, u stóp muru.
Odsłonięto wtedy masywny filar stojący na zachód od muru oraz ślady kolejnych podpór. Ich rozstaw i wysokości wykluczają most prowadzący poziomo przez dolinę. Układają się natomiast w konstrukcję wznoszącą się: łuk był podporą szerokich schodów, które startowały z ulicy biegnącej wzdłuż muru, wspinały się, zawracały i wprowadzały na plac świątynny od południowego zachodu.
Pod spodem odkopano samą ulicę — szeroką, wybrukowaną wielkimi płytami, z rzędem sklepionych pomieszczeń wbudowanych w konstrukcję schodów, wykorzystywanych jako lokale handlowe. Na bruku leżały kamienne bloki zrzucone z góry podczas zniszczenia Jerozolimy, część z nich rozbiła płyty nawierzchni. Te bloki nadal tam leżą.
Główne wejście od strony miasta
Kilkadziesiąt metrów dalej na południe, przy samym narożniku, znaleziono w gruzie inny ślad tej samej katastrofy: kamień pochodzący z narożnika parapetu, opatrzony hebrajskim napisem wskazującym miejsce trąbienia. Spadł z góry i trafił do warstwy zniszczenia razem z blokami ściany — świadectwo tego, jak wysoko sięgała zabudowa i że rozbiórka objęła również jej wieńczące elementy.
Kto szedł na teren Świątyni od strony Górnego Miasta albo od targu, wchodził właśnie tędy. Schody na Warstwie Robinsona prowadziły do bramy w murze, a stamtąd do potężnej kolumnady ciągnącej się wzdłuż południowego skraju placu. Skala tej konstrukcji tłumaczy, dlaczego reakcją przybysza z prowincji bywało nie tyle nabożne skupienie, ile uwaga zwrócona na sam rozmiar:
Gdy wychodził ze świątyni, jeden z jego uczniów powiedział do niego: Nauczycielu, patrz, jakie kamienie i jakie budowle!
Mk 13,1
A gdy niektórzy mówili o świątyni, że jest ozdobiona pięknymi kamieniami i darami, powiedział:
Łk 21,5
Uwaga ucznia dotyczy nie ozdób ołtarza, lecz kamieni i budowli. Warstwa Robinsona jest jednym z niewielu miejsc, w których da się dziś zobaczyć, o czym mówił: ciosy tego łuku i filara, ulica pod nim i porozrzucane po niej bloki tworzą razem obraz zarówno budowania, jak i zawalenia.
Ile z tego jest rekonstrukcją
Trzeba oddzielić to, co stoi, od tego, co domyślone. Zachował się początek łuku wystający z muru i podstawy filarów. Nie zachował się żaden stopień z górnej części schodów ani sama brama, do której prowadziły. Bieg schodów odtwarza się z geometrii: z odległości filarów od muru, z ich rozmiarów i z wysokości, na jakiej znajduje się nadproże bramy zamurowanej dziś w murze.
Rekonstrukcja jest przekonująca i powszechnie przyjęta, ale pozostaje rekonstrukcją. Szczegóły — liczba stopni, dokładny kształt podestu, wygląd zwieńczenia — to propozycje, nie pomiary.
Czego to nie dowodzi
Odkrycie nie potwierdza żadnej konkretnej sceny z Ewangelii. Nie ma sposobu, by wskazać, którędy dokładnie chodził Jeszua ani którą bramą wszedł w jakikolwiek konkretny dzień; teksty tego nie podają.
Nie jest też dowodem na spełnienie zapowiedzi zburzenia. Bloki leżące na ulicy dokumentują zniszczenie z rzymskiej wojny, co potwierdzają także źródła pisane tej epoki. Że budowla zaprojektowana na wieki runęła w jednym pokoleniu, jest faktem archeologicznym; jak się to ma do słów Jeszui, rozstrzyga się z tekstu, a nie z gruzu.
Wreszcie: nazwa struktury upamiętnia dziewiętnastowiecznego badacza, nie starożytnego budowniczego. Nie wiadomo, jak nazywali to miejsce ci, którzy po nim chodzili.
