Od sadzawki w dolnej części Jerozolimy w stronę wzgórza świątynnego prowadziła szeroka, schodkowa droga wyłożona wielkimi płytami. Odkopano ją na długości kilkuset metrów. Monety znalezione pod jej brukiem datują ukończenie prac na czasy Poncjusza Piłata.
Co odkopano
Ulica biegnie doliną, z dolnego miasta w górę, w stronę południowo-zachodniego narożnika placu świątynnego. Nie jest to droga płaska: dolina ma spadek, więc trakt składa się z odcinków schodkowych i ramp. Nawierzchnię tworzą starannie dopasowane płyty, miejscami ogromne, a wzdłuż niej stały budynki i lokale.
Pod ulicą biegnie murowany kanał odwadniający, wysoki na tyle, że można się w nim poruszać. W kanale znaleziono przedmioty codziennego użytku, w tym pochodzące z czasu wojny z Rzymem — co odpowiada przekazom o mieszkańcach ukrywających się podczas oblężenia w podziemnych przewodach.
Datowanie
Kluczowe dla datowania są monety znalezione w warstwie pod płytami bruku, czyli w materiale zasypanym przed położeniem nawierzchni. Najpóźniejsze z nich pochodzą z okresu rządów Poncjusza Piłata. Oznacza to, że ulica została ukończona nie wcześniej niż wtedy.
Warto rozumieć, jak działa ten argument. Moneta pod brukiem daje granicę dolną: warstwa nie mogła powstać przed jej wybiciem. Nie daje granicy górnej — teoretycznie bruk mógł zostać położony i dziesięć lat później. W praktyce zakres jest wąski, bo miasto zostało zniszczone w tym samym stuleciu, ale precyzja to dziesięciolecia, nie lata.
Droga, której szukano
Ulica łączy dwa punkty ważne dla każdego pielgrzyma: sadzawkę na dole i wejście na teren Świątyni na górze. Kto przybywał do Jerozolimy na święto, potrzebował jednego i drugiego — wody do zanurzenia i drogi w górę. To wyjaśnia rozmach przedsięwzięcia: brukowana, schodkowa arteria o takiej szerokości nie jest zwykłą uliczką, tylko inwestycją publiczną obliczoną na tłum.
W Ewangelii Jana uzdrowiony niewidomy zostaje posłany właśnie do tej sadzawki:
I powiedział do niego: Idź, umyj się w sadzawce Siloam – co się tłumaczy: Posłany. Poszedł więc, umył się i wrócił, widząc.
J 9,7
A on odpowiedział: Człowiek, którego nazywają Jezusem, zrobił błoto, pomazał moje oczy i powiedział do mnie: Idź do sadzawki Siloam i umyj się. Poszedłem więc, umyłem się i przejrzałem.
J 9,11
Skoro zszedł do sadzawki i wrócił, poruszał się między dolną i górną częścią miasta — czyli po trasie, którą ta ulica obsługiwała. Tekst nie mówi jednak, że szedł tędy, i nie ma sposobu, by to ustalić.
I gdy miał dwanaście lat, poszli do Jerozolimy, zgodnie ze zwyczajem tego święta.
Łk 2,42
Jak ją kopano — i dlaczego to spór
Uczciwy opis tego odkrycia musi wspomnieć o metodzie. Nad ulicą stoi współczesna zabudowa, więc znaczną jej część odsłaniano nie z góry, lecz tunelem, drążonym wzdłuż traktu. Takie podejście ma dwie wady, o których mówią sami archeolodzy: traci się obraz warstw po bokach wykopu, a więc kontekst osadniczy, i naraża się budynki stojące powyżej. Do tego dochodzi spór o charakterze politycznym, dotyczący prowadzenia prac pod zamieszkanym osiedlem.
Nie unieważnia to wyników. Sprawia natomiast, że dane z tego stanowiska są uboższe niż przy klasycznym wykopie odkrywkowym, i tak należy je traktować.
Czego to nie dowodzi
Datowanie nie oznacza, że ulicę zbudował Piłat. Monety mówią o czasie, nie o inwestorze; przypisanie inicjatywy konkretnej osobie jest domysłem, choć bywa podawane jako ustalenie.
Odkrycie nie potwierdza też uzdrowienia opisanego u Jana. Potwierdza, że sadzawka i droga do niej istniały, były używane i pochodzą z właściwego czasu — to warunek wstępny relacji, nie jej weryfikacja.
Nie wiadomo wreszcie, jak ulica nazywała się w starożytności ani czy miała nazwę. Określenie odnoszące się do pielgrzymów jest nowoczesne i opisuje funkcję, którą jej przypisujemy.
