Opis uzbrojenia Goliata jest jednym z najbardziej technicznych fragmentów Pisma. Nie ma w nim przymiotników — jest wykaz sprzętu z podaniem materiału i masy, jakby ktoś spisywał inwentarz.
Na głowie miał spiżowy hełm i był ubrany w łuskowy pancerz; waga pancerza wynosiła pięć tysięcy syklów miedzi.
1 Sm 17,5
Co to znaczy „łuskowy”
Hebrajskie określenie użyte w tym wersecie odnosi się do łusek, i archeologia pokazuje przedmiot, o który chodzi. Pancerz łuskowy to nie blacha, lecz kaftan ze skóry albo grubej tkaniny, na który naszyto setki niewielkich płytek z brązu. Każda płytka ma kilka otworów przy jednej krawędzi, dzięki którym mocuje się ją do podkładu, i zachodzi na sąsiednie jak dachówki. Takie łuski znajdowane są w Egipcie, w Nuzi i na stanowiskach Kanaanu; z Nuzi znane są też spisy, w których zbroję rozlicza się właśnie w łuskach, sztuka po sztuce, osobno dla korpusu i osobno dla rękawów.
Rozwiązanie jest przemyślane. Sztywna blacha krępuje ruch i wymaga dopasowania do konkretnego ciała; kaftan z zachodzących płytek gnie się na tułowiu, można go naprawić wymieniając pojedynczą łuskę, a cios ześlizguje się po krawędzi zachodzącej płytki zamiast trafiać prostopadle. Cena to masa: łusek potrzeba wiele, a każda jest z metalu.
Warto dodać, że łuski wychodzą z ziemi zwykle luzem i rozsypane. Podkład ze skóry albo tkaniny rozkłada się bez śladu, więc pancerz trafia do inwentarza jako garść płytek, a jego kształt trzeba odtworzyć z układu otworów i z przedstawień na reliefach. Kompletnych zbroi łuskowych zachowało się bardzo niewiele i pochodzą one z warunków wyjątkowych — z grobowców albo z suchych stanowisk pustynnych.
Ile to ważyło
Tekst podaje pięć tysięcy syklów. Jeśli przyjąć sykl znany z judzkich odważników z inskrypcjami, o masie nieco ponad jedenastu gramów, wychodzi ciężar rzędu kilkudziesięciu kilogramów — wielokrotnie więcej niż zachowane pancerze łuskowe i więcej, niż człowiek jest w stanie unieść w walce przez dłuższy czas. Dlatego liczba ta jest przez wielu badaczy uznawana za wielkość literacką, budującą obraz przeciwnika nie do pokonania, a nie za pomiar. Uczciwie trzeba dodać, że nie wiemy, jakiego sykla używa akurat ten tekst ani czy relacja nie posługuje się starszą, odmienną jednostką; ocena „przesadzone” jest wnioskiem, nie faktem wykopaliskowym.
Reszta zestawu
Drzewce jego włóczni były jak wał tkacki, grot jego włóczni ważył sześćset syklów żelaza, a przed nim szedł człowiek niosący jego tarczę.
1 Sm 17,7
Porównanie drzewca do wału tkackiego to nie ozdobnik, tylko odniesienie do przedmiotu, który każdy widział w domu — grubej belki z krosna pionowego. Grot ważący sześćset syklów żelaza mieści się w zakresie znanym z rzeczywistych grotów ciężkich włóczni. Całość składa się w obraz wojownika w uzbrojeniu ciężkim: hełm, kaftan łuskowy, nagolenice, włócznia i osobny człowiek niosący tarczę. To sprzęt kosztowny, sygnalizujący pozycję, i jednocześnie taki, w którym nie sposób szybko manewrować.
Co z tego wynika dla sceny
Zestawienie ekwipunku pokazuje, że starcie nie było pojedynkiem równych. Jedna strona ma metal na całym ciele i broń do walki wręcz, druga wybiera dystans. Opis nie tyle podkreśla nierówność sił, ile ją dokumentuje przedmiot po przedmiocie — i dopiero wtedy widać, na czym polega przewaga, którą wybiera Dawid.
Czego to nie dowodzi
Nie znaleziono pancerza Goliata ani niczego, co dałoby się z nim powiązać. Łuski z Egiptu, Nuzi i Kanaanu pokazują klasę przedmiotu, nie egzemplarz; są też w większości starsze albo pochodzą z innego kręgu kulturowego niż filistyński. Waga podana w tekście nie daje się pogodzić z zachowanymi zbrojami, a jej wyjaśnienie — literacka przesada, inna jednostka albo późniejsze przekształcenie liczby — pozostaje kwestią otwartą. Archeologia mówi tu, jak wyglądał ten rodzaj zbroi, i milczy o tym, kto ją nosił w opisanej scenie.
