Wśród scen upamiętniających bitwę pod Kadesz, wykutych na ścianach kilku egipskich świątyń, znajduje się przedstawienie obozu wojskowego faraona. Nie jest to widok z lotu ptaka w naszym rozumieniu, lecz konwencjonalny rzut rozłożony na płaszczyznę, ale czyta się go bez trudu. I to właśnie ten rysunek bywa od kilkudziesięciu lat zestawiany z opisem Przybytku i obozu z Księgi Wyjścia — zestawienie to rozwijali między innymi Michael Homan i Kenneth Kitchen.
Co pokazuje relief
Obóz ma kształt wydłużonego prostokąta o proporcjach mniej więcej dwa do jednego, ogrodzonego tarczami ustawionymi na sztorc. Wejście znajduje się pośrodku krótszego boku. Wnętrze jest podzielone: przednia część należy do wojska i zwierząt jucznych, tylna do króla. Namiot królewski stoi w głębi, a przed nim znajduje się przestrzeń przyjęć — rodzaj przedsionka. Sam namiot składa się z dwóch pomieszczeń, przy czym przednie jest wyraźnie większe od tylnego. Nad kartuszem z imieniem władcy przedstawiony bywa sokół z rozpostartymi skrzydłami, osłaniający je z dwóch stron.
Co mówi opis Przybytku
Zestawienie liczb jest tym, co robi największe wrażenie. Dziedziniec ma proporcje dwa do jednego.
Długość dziedzińca będzie wynosić sto łokci, a szerokość – pięćdziesiąt, wszędzie jednakowa, a wysokość – pięć łokci, zasłony będą ze skręconego bisioru, jej podstawki zaś z miedzi.
Wj 27,18
Namiot ma trzydzieści łokci długości i dziesięć szerokości, a wewnątrz dzieli się na część o długości dwudziestu łokci i część o długości dziesięciu — znów dwa do jednego. Wejście wypada pośrodku krótszego boku. W najgłębszym pomieszczeniu stoi arka, a nad nią dwie skrzydlate postacie rozpościerają skrzydła.
Uczynisz też przybytek z dziesięciu zasłon ze skręconego bisioru, z błękitnej tkaniny oraz z purpury i karmazynu, na których wyhaftujesz cherubiny.
Wj 26,1
Do tego dochodzi układ obozu z Księgi Liczb: pokolenia rozłożone wokół namiotu w prostokącie, z wyznaczonymi bokami i wyznaczonym wejściem. Jako całość jest to rozwiązanie architektoniczne, które w późnej epoce brązu było znane i stosowane — przenośna siedziba władcy w środku uporządkowanego obozu.
Co ta zbieżność znaczy
Znaczy tyle, że opis Przybytku należy do realnego świata materialnego swojej epoki. Nie jest wymysłem oderwanym od praktyki; opisuje konstrukcję namiotową zorganizowaną według zasad, które da się rozpoznać w innych źródłach z tego samego czasu i kręgu. Dla oceny tekstu to jest coś: opis, który da się zbudować i który przypomina rzeczy naprawdę budowane, stoi lepiej niż opis, którego nikt by nie umiał wykonać.
Trzeba jednak zaraz dodać trzy zastrzeżenia. Po pierwsze, podobieństwo formy nie jest dowodem zależności — a jeśli już, to nie wiadomo, w którą stronę miałaby biec. Prostokąt dwa do jednego, wejście na krótszym boku i najważniejsze pomieszczenie w głębi to układ, który wynika z samej logiki namiotu reprezentacyjnego, a nie z naśladownictwa. Po drugie, przenośne sanktuaria namiotowe znane są nie tylko z Egiptu; ślad takiego sanktuarium odsłonięto w dolinie Timna, a podobne rozwiązania poświadczone są także u ludów arabskich. Paralela nie jest więc wyłącznie egipska. Po trzecie, relief jest dziełem propagandowym i powtarza konwencje; jego wersje na różnych świątyniach różnią się szczegółami, więc czytamy tu schemat, a nie plan geodezyjny.
Jest jeszcze rzecz, o której zwolennicy tej paraleli mówią rzadko. Pismo zawiera także opis namiotu ustawionego nie pośrodku, lecz na uboczu.
A Mojżesz wziął namiot i rozbił go poza obozem, z dala od obozu, i nazwał go Namiotem Zgromadzenia. Każdy, kto chciał się poradzić Pana, wychodził do Namiotu Zgromadzenia, który był poza obozem.
Wj 33,7
To inny układ niż ten, który odpowiada egipskiemu obozowi, i rzetelne omówienie paraleli powinno go odnotować, zamiast wybierać ten fragment, który lepiej pasuje.
Czego to nie dowodzi
Zbieżność planów nie dowodzi, że Przybytek istniał, ani że opis powstał w epoce Ramzesa. Dowodzi, że taki obiekt dawał się w tamtym świecie pomyśleć i wykonać. Nie dowodzi też, że autor opisu widział egipski obóz — powtarzalny schemat mógł być znany z wielu źródeł, a namiot władcy nie był tajemnicą wojskową. Nie rozstrzyga wreszcie datowania Wyjścia: sam fakt, że reliefy pochodzą z czasów Ramzesa II, nie czyni z niego faraona Wyjścia, bo podobne obozy rozstawiano przez całą epokę. To, co zostaje, jest warte odnotowania i nie więcej: opis Przybytku nie odstaje od tego, co w jego świecie budowano.
Zostaje też różnica, której żadna paralela nie zasypie. W namiocie faraona mieszkał władca, którego można było zobaczyć. W najgłębszym pomieszczeniu Przybytku nie było wizerunku nikogo.
Wtedy obłok okrył Namiot Zgromadzenia, a chwała Pana napełniła przybytek.
Wj 40,34
