Bóg nie zostawił nam tylko listy przykazań. Wyznaczył też rytm: tygodniowy i roczny. W tej lekcji patrzymy na siódmy dzień oraz na doroczne święta, które Pismo nazywa wprost świętami Jahwe — czyli Jego własnymi, a nie „żydowskimi” w sensie etnicznym.
Uwaga językowa: w cytatach z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej zobaczysz zapis „szabat”; w tekście używamy formy sabat. To to samo hebrajskie słowo szabat, które znaczy „przestać, zaprzestać pracy”.
Siódmy dzień był pierwszy
Sabat nie zaczyna się pod Synajem, tylko na ostatniej stronie opisu stworzenia — zanim istniał Izrael, świątynia czy jakikolwiek naród:
Tak ukończone zostały niebiosa i ziemia oraz wszystkie ich zastępy. W siódmym dniu Bóg ukończył swe dzieło, które uczynił; i odpoczął siódmego dnia od wszelkiego swego dzieła, które stworzył. I Bóg błogosławił siódmy dzień, i poświęcił go, bo w nim odpoczął od wszelkiego swego dzieła, które Bóg stworzył i uczynił.
Rdz 2,1-3
Dwa czasowniki są tu kluczowe: Bóg pobłogosławił ten dzień i poświęcił go, czyli oddzielił do szczególnego celu. Później zostaje to wpisane do Dziesięciu Przykazań, z uzasadnieniem sięgającym właśnie stworzenia:
Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić. Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie swoje prace; Ale siódmy dzień jest szabatem Pana, twego Boga. W tym dniu nie będziesz wykonywał żadnej pracy – ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twoje bydło, ani twój gość, który jest w obrębie twoich bram. Pan bowiem przez sześć dni stworzył niebo i ziemię, morze i wszystko, co jest w nich, a siódmego dnia odpoczął. Dlatego Pan błogosławił dzień szabatu i uświęcił go.
Wj 20,8-11
Jeszua zachowywał ten dzień i nazwał siebie jego Panem, dodając, że sabat został ustanowiony dla człowieka, a nie odwrotnie (Mk 2,27-28). Łukasz zapisuje, że chodzenie do synagogi w sabat było Jego zwyczajem (Łk 4,16). Izajasz pokazuje z kolei, jak ten dzień wygląda od środka: nie jako lista zakazów, ale jako coś, co nazywa się rozkoszą i uczczeniem (Iz 58,13-14).
Kalendarz, który wyznaczył Bóg
I Pan powiedział do Mojżesza: Przemów do synów Izraela i powiedz im: Uroczyste święta Pana, które będziecie ogłaszać jako święte zgromadzenia. One są moimi uroczystymi świętami. Przez sześć dni będziecie wykonywać pracę, ale siódmy dzień będzie szabatem odpoczynku, świętym zgromadzeniem, nie będziecie wykonywać wtedy żadnej pracy. Jest to szabat Pana we wszystkich waszych domach.
Kpł 23,1-3
Rozdział zaczyna się od sabatu, a potem wylicza święta doroczne. Wszystkie mają wyznaczone daty — nie są ruchomymi zwyczajami, tylko terminami:
- Pascha — 14 dnia pierwszego miesiąca, o zmierzchu (Kpł 23,4-6);
- Święto Przaśników — od 15 dnia, przez siedem dni (Kpł 23,4-6);
- odliczenie siedmiu tygodni od snopa kołysania, a pięćdziesiątego dnia nowa ofiara — święto znane jako Szawuot albo Pięćdziesiątnica (Kpł 23,15-16);
- dzień trąbienia — 1 dnia siódmego miesiąca (Kpł 23,23-25);
- Dzień Przebłagania — 10 dnia siódmego miesiąca (Kpł 23,26-28);
- Święto Namiotów — od 15 dnia siódmego miesiąca, przez siedem dni, z dodatkowym zgromadzeniem ósmego dnia (Kpł 23,33-36).
Te terminy nie są zamkniętym rozdziałem historii. Zachariasz zapowiada, że w przyszłości ocalałe narody będą przychodzić rok w rok do Jerozolimy, żeby obchodzić właśnie Święto Namiotów (Za 14,16).
Czy to nie zostało odwołane?
Najczęściej przywoływany kontrargument brzmi tak:
Niech więc nikt was nie osądza z powodu jedzenia lub picia, co do święta, nowiu księżyca lub szabatów. Są to cienie rzeczy przyszłych, ciało zaś jest Chrystusa.
Kol 2,16-17
Przeczytaj uważnie, kto tu kogo osądza. Paweł nie pisze, że święta i sabaty przestały obowiązywać — pisze, żeby nie pozwolić obcym ludziom oceniać cię za to, że je zachowujesz. A określenie „cień rzeczy przyszłych” nie znaczy „rzecz nieistotna”: cień jest dowodem, że coś realnego rzuca go tuż obok, i wskazuje kierunek. Drugi przywoływany fragment (Rz 14,5-6) mówi o rozróżnianiu dni w kontekście postu i jedzenia; słowo „sabat” w ogóle w nim nie pada.
Praktycznie sabat zaczyna się od zatrzymania: odłożenia pracy i spraw, które zwykle wypełniają dzień. Dla kogoś zaczynającego to zwykle największa zmiana w całym kursie — i najbardziej odczuwalna ulga.
Do przemyślenia
- Co realnie musiałbyś przestawić w tygodniu, żeby jeden dzień był wolny od pracy?
- Dlaczego uzasadnienie sabatu w Wj 20 odwołuje się do stworzenia, a nie do historii Izraela?
- Które ze świąt z Kpł 23 znasz tylko z nazwy — i co się stanie, jeśli przeczytasz o nim cały rozdział?
Zobacz też: Sabat · Jahwe · Świątynia (Bejt haMikdasz) · Jeszua (Jezus) · Święto Przaśników (Chag haMacot) · Ofiara (korban)
