Ten artykuł nie kończy się rozstrzygnięciem, bo rozstrzygnięcia nie ma. Jest to jeden z klasycznych sporów w badaniach nad Starym Testamentem i uczciwiej jest pokazać, jak wygląda, niż udawać, że został zamknięty.
Skąd problem
Księgi Królewskie datują najazd asyryjski na czternasty rok panowania Ezechiasza.
W czternastym roku króla Ezechiasza Sennacheryb, król Asyrii, wyruszył przeciw wszystkim warownym miastom Judy i zdobył je.
2 Krl 18,13
Kilkanaście wersetów dalej pojawia się informacja o wystąpieniu władcy Kusz, która wprawia w ruch całą dyskusję.
Gdy usłyszał, że mówiono o Tirhace, królu Etiopii: Oto wyruszył na wojnę przeciwko tobie, ponownie wysłał posłańców do Ezechiasza, mówiąc:
2 Krl 19,9
Ten sam człowiek pojawia się w równoległej relacji Izajasza.
A dotarło do niego, że mówiono o Tirhace, królu Etiopii: Oto wyruszył na wojnę przeciwko tobie. Gdy to usłyszał, wysłał posłańców do Ezechiasza z tymi słowami:
Iz 37,9
Kłopot polega na tym, że Tirhaka — czyli Taharka — objął tron dopiero po roku 690, a więc kilkanaście lat po wyprawie z roku 701. W tekście nosi tytuł, którego wtedy jeszcze nie miał.
Argumenty za dwiema wyprawami
Zwolennicy tej hipotezy zwracają uwagę na kilka rzeczy naraz. Po pierwsze na Taharkę: jeśli tytuł jest poprawny, wydarzenie musiało zajść później niż w 701 roku. Po drugie na budowę relacji, która wygląda na złożoną z dwóch części — krótkiej wzmianki o poddaniu się i zapłaceniu trybutu oraz obszernej opowieści o poselstwie, mowie pod murami i nocnym wybawieniu. Obie części mają inny ton i inne zakończenie.
Po trzecie na to, że zachowane annały Sennacheryba urywają się na kilka lat przed jego śmiercią, więc ewentualna późniejsza wyprawa mogłaby po prostu nie mieć zapisu. Po czwarte na następstwo w tekście hebrajskim, gdzie po powrocie króla do Niniwy niemal natychmiast pada wiadomość o jego zabójstwie, które nastąpiło w roku 681.
Argumenty za jedną wyprawą
Strona przeciwna odpowiada, że problem Taharki ma rozwiązanie prostsze. W roku 701 był on dorosłym członkiem rodziny królewskiej i mógł dowodzić wojskiem, a autor piszący później nazwał go tytułem, pod którym był znany. Takie użycie późniejszego tytułu wobec wcześniejszego wydarzenia jest w tekstach starożytnych zjawiskiem zwyczajnym.
Podwójność relacji tłumaczą zaś jako cechę literacką: streszczenie, po którym następuje rozwinięcie tego samego wydarzenia z innej perspektywy. Taki układ występuje w tekstach hebrajskich wielokrotnie i nie wymaga zakładania dwóch osobnych najazdów.
Najmocniejszy argument jest jednak negatywny. Źródła asyryjskie znają jedną wyprawę na Judę i żadne z nich, ani annały, ani listy, ani zapisy administracyjne, nie wspomina o drugiej. Milczenie nie jest dowodem, ale przy władcy tak dobrze udokumentowanym waży sporo.
Jak to wygląda dzisiaj
Hipoteza dwóch kampanii miała mocnych rzeczników w połowie XX wieku; bronili jej między innymi Albright i Bright. Dziś jest stanowiskiem mniejszościowym — większość badaczy, w tym Kitchen, opowiada się za jedną wyprawą. Nie oznacza to, że sprawa jest zamknięta: hipoteza wciąż bywa broniona, a jej zwolennicy wskazują, że nie została obalona, tylko wyparta przez wygodniejsze wyjaśnienie.
Czego to nie dowodzi
Nie da się na podstawie dostępnych źródeł orzec, ile było wypraw. Kto twierdzi inaczej — w którąkolwiek stronę — przedstawia opinię jako ustalenie. Argument z Taharki nie rozstrzyga, bo tytuł mógł być użyty z wyprzedzeniem. Argument z milczenia annałów nie rozstrzyga, bo annały są niekompletne i tendencyjne.
Nie wynika stąd również, że relacja biblijna jest sprzeczna sama ze sobą. Wynika tyle, że jej struktura dopuszcza dwa odczytania i że wybór między nimi zależy od założeń przyjętych wcześniej. To jest normalny stan wiedzy historycznej i lepiej go pokazać, niż przykryć jednym zdaniem o zgodności źródeł.
