Wśród znalezisk z wykopalisk nad Morzem Martwym pestki daktyli należały przez dziesięciolecia do materiału najmniej efektownego: drobne, twarde, przez lata leżące w magazynie razem z resztą szczątków roślinnych. Dopiero próba ich wysiania zmieniła ich status.
Co dokładnie zrobiono
Nasiona pochodzące z prac na Masadzie posadzono i w 2005 roku jedno z nich wykiełkowało, dając męską roślinę, która przyjęła się i rosła dalej. W kolejnych latach powtórzono próbę z nasionami z innych stanowisk okolicy Morza Martwego, uzyskując następne siewki, w tym okazy żeńskie. Po zapyleniu pyłkiem z rośliny męskiej jedna z nich wydała owoce.
Fragmenty łupin badano metodą radiowęglową. Wyniki rozłożyły się w przedziale obejmującym kilka stuleci wokół przełomu er — czyli nasiona pochodzą z czasu, gdy oazy tej doliny były intensywnie uprawiane, a nie z jednego, dającego się wskazać roku.
Powód, dla którego pestki w ogóle przetrwały, jest ten sam co przy zwojach i tkaninach z tej okolicy: skrajna suchość. Materiał roślinny nie gnije, bo nie ma wilgoci potrzebnej mikroorganizmom, a zasolone podłoże dodatkowo ogranicza rozkład. Poza tym wąskim pasem nad Morzem Martwym nasiona z tej epoki po prostu by się nie zachowały — i dlatego tego rodzaju prób nie da się powtórzyć na materiale z innych regionów.
Co pokazała analiza genetyczna
Porównanie materiału genetycznego dawnych nasion z dzisiejszymi odmianami palmy daktylowej wykazało, że rośliny z tej doliny łączą cechy populacji wschodnich i zachodnich obszaru uprawy tego gatunku. Wygląda to na wynik długiego mieszania odmian wzdłuż szlaków handlowych przechodzących przez region — miejscowa uprawa nie była izolowana, lecz zasilana z obu kierunków.
Dlaczego palma jest w Biblii obrazem trwałości
Jerycho nazywane jest w Torze miastem palm i nazwa ta opisuje gospodarkę, a nie krajobraz ozdobny.
I stronę południową, i równinę doliny Jerycha, miasta palm aż po Soar.
Pwt 34,3
Daktyl jest w tych warunkach rośliną wyjątkową: znosi zasolenie i upał, których nie przetrzyma niemal nic innego, owocuje przez dziesiątki lat, a owoce dają się suszyć, przechowywać i przewozić. Do tego dochodzą liście, włókno i syrop. Dla oazy nad Morzem Martwym palma była podstawą utrzymania.
Na tym tle porównanie z psalmu przestaje być ozdobnikiem.
Sprawiedliwy zakwitnie jak palma, rozrośnie się jak cedr na Libanie.
Ps 92,12
Sprawiedliwy przyrównany do palmy to nie obraz smukłości czy urody. To obraz drzewa, które rodzi na terenie, gdzie inne rośliny giną, i robi to przez pokolenia, a nie przez jeden sezon. Zestawienie z cedrem dokłada drugą cechę: trwanie.
Czego to nie dowodzi
Nie wskrzeszono wymarłej odmiany. Wykiełkowały pojedyncze nasiona, a z nich wyrosły pojedyncze rośliny — genetycznie każda jest osobnym osobnikiem dawnej populacji, a nie odtworzeniem uprawianej wtedy odmiany. Odmianę tworzy się przez rozmnażanie wegetatywne wybranych drzew, a tego z nasion się nie odzyska.
Nie da się także sprawdzić starożytnych opisów smaku i wielkości judzkich daktyli. Owoce z tych roślin są owocami konkretnych, przypadkowych okazów, a nie próbką z dawnego sadu; porównanie z opisami autorów rzymskich byłoby dowolnością.
Warto też prostować skrót, który przyjął się w przekazach popularnych. Nasiona pochodzą z kilku stanowisk okolicy Morza Martwego, nie wyłącznie z Masady, a datowania obejmują szeroki przedział, nie jedną datę. Przede wszystkim zaś kiełkowanie pestki nie ma żadnego związku z sensem psalmu — pokazuje, czym była palma w tej gospodarce, i tylko na tyle pomaga w lekturze.
