Bulla to grudka gliny odciśnięta pieczęcią, którą zabezpieczano zwinięty dokument. Sam papirus zwykle nie przetrwał, ale glina przetrwała — i dlatego o urzędnikach starożytnej Judy wiemy głównie z zabezpieczeń, a nie z pism, które zabezpieczały. W jerozolimskim zbiorze bulli z przełomu VI i V wieku przed naszą erą znalazły się odciski z napisem wskazującym Elnatana, noszącego tytuł namiestnika, oraz pieczęć z imieniem kobiety: Szelomit, określonej jako amah Elnatana namiestnika.
Pierwsi urzędnicy prowincji, których znamy z imienia
Odczyt tych napisów nie budzi zasadniczych wątpliwości i to jest w tym znalezisku najmocniejsze. Do niedawna okres perski w Judzie był pod względem imion urzędowych niemal pusty: znaliśmy stemple z nazwą prowincji, monety z tą samą nazwą, ale nie ludzi. Elnatan jest tu wyjątkiem — mamy jego imię i jego urząd, i to na przedmiocie służącym do pieczętowania korespondencji, a więc bezpośrednio z jego pracy.
Tytuł, którym się posługuje, jest tym samym, którym w Biblii określa się namiestnika prowincji. Malachiasz posługuje się nim w argumencie ad hominem, którego siła bierze się właśnie z powszechnej znajomości tego urzędu i wymagań, jakie stawiał.
Gdy bowiem przyprowadzacie na ofiarę to, co jest ślepe, czyż nie jest to zła rzecz? I gdy przyprowadzacie kulawe i chore, czy to nie jest zła rzecz? Ofiaruj to twemu namiestnikowi, zobaczysz, czy będzie mu się podobać. Czy przyjmie twoją osobę? – mówi Pan zastępów.
Ml 1,8
Nehemiasz z kolei używa tego tytułu wobec siebie, podając przy tym dokładne ramy swojej kadencji — dwanaście lat, między dwudziestym a trzydziestym drugim rokiem panowania króla.
Również od dnia, w którym ustanowiono mnie ich namiestnikiem w ziemi Judy, od dwudziestego aż do trzydziestego drugiego roku króla Artakserksesa, przez dwanaście lat, ja i moi bracia nie jedliśmy chleba przysługującego namiestnikowi.
Ne 5,14
Szelomit i pokusa genealogii
Najbardziej kusząca część tej sprawy dotyczy kobiety z drugiej pieczęci. W rodowodzie Dawidowym Kronik występuje Szelomit, siostra synów Zorobabela — a Zorobabel to przywódca pierwszej fali powrotu i potomek królewskiego rodu.
Synowie Pedajasza: Zorobabel, Szimei. Synowie Zorobabela: Meszullam i Chananiasz, a ich siostra – Szelomit;
1 Krn 3,19
Gdyby te dwie Szelomit były jedną osobą, otwierałby się obraz o dużej sile: potomkini Dawida wchodzi przez związek z Elnatanem do perskiej administracji prowincji, a linia królewska trwa nie na tronie, lecz w aparacie urzędniczym. Trzeba jednak od razu powiedzieć, że jest to hipoteza, i to na dwóch poziomach naraz.
Po pierwsze, Szelomit było imieniem używanym i samo jego wystąpienie w dwóch miejscach niczego nie łączy. Po drugie, sporne jest znaczenie samego określenia amah. Bywa rozumiane jako służąca, jako kobieta zależna, ale też jako żona w sensie prawnym albo jako określenie funkcji administracyjnej. Od wyboru jednego z tych odczytań zależy cała rekonstrukcja — a wybór nie jest rozstrzygnięty.
Co z tego zostaje pewnego
Zostaje rzecz skromniejsza, ale realna: perska prowincja Jehud miała własnego namiestnika z imieniem i pieczęcią, prowadziła korespondencję zabezpieczaną w standardowy dla imperium sposób, a w jej otoczeniu urzędowym funkcjonowała kobieta na tyle znacząca, że miała własną pieczęć z odniesieniem do namiestnika. To ostatnie jest samo w sobie warte odnotowania.
Czego to nie dowodzi
Bulle nie dowodzą, że Szelomit z pieczęci to Szelomit z Kronik. Nie dowodzą też, że Elnatan był następcą albo poprzednikiem Zorobabela — kolejność namiestników Jehud rekonstruuje się z bardzo skąpego materiału i pozostaje ona przedmiotem sporu.
Nie mówią wreszcie nic o tym, jak Elnatan rządził. Kiedy Nehemiasz zarzuca dawnym namiestnikom obciążanie ludu, nie mamy podstaw, by odnosić ten zarzut do konkretnej osoby z pieczęci; to byłoby czytanie w źródło treści, której w nim nie ma. Znalezisko daje imię i urząd. Wszystko poza tym — powiązania rodzinne, ocena rządów, dawidowy program restauracji — jest interpretacją, i tak należy je przedstawiać.
Zobacz też: Nehemiasz · Szelomit — znaczenie imienia · Elnatan — znaczenie imienia · Malachiasz — znaczenie imienia
