Unam Sanctam — bulla papieża Bonifacego VIII
Doktrynalny testament średniowiecznego papiestwa, wydany w trakcie sporu z królem Francji o opodatkowanie duchowieństwa. Ostatnie zdanie bulli jest formalną definicją — w rejestrze papieskim opatrzono je na marginesie odpowiednią notą. Warto je przeczytać powoli, bo mówi ono coś, czego nie mówi żaden tekst Pisma.
Źródło: Bulla Unam Sanctam, 18 XI 1302 — Extravagantes communes 1,8,1; definicja końcowa: Denzinger 875
Kliknij podkreślone wyrażenie w tekście, żeby zobaczyć, co znaczy i dlaczego jest ważne. Kolory rozróżniają rodzaj wtrętu — legenda pod tekstem.
Tekst oryginalny
Unam sanctam Ecclesiam catholicam et ipsam apostolicam urgente fide credere cogimur et tenere, nosque hanc firmiter credimus et simpliciter confitemur, .
, spiritualis scilicet gladius et materialis. Sed is quidem pro Ecclesia, ille vero ab Ecclesia exercendus. Ille sacerdotis, is manu regum et militum, sed ad nutum et patientiam sacerdotis.
Ergo si deviat terrena potestas, iudicabitur a potestate spirituali; sed si deviat spiritualis minor, a suo superiori; si vero suprema, .
Porro subesse Romano Pontifici omnino esse .
Przekład polski
Przynaglani wiarą, jesteśmy zmuszeni wierzyć i trzymać się jednego, świętego Kościoła katolickiego i to apostolskiego; my zaś mocno w to wierzymy i po prostu wyznajemy, że poza nim nie ma ani zbawienia, ani odpuszczenia grzechów.
Oba więc miecze są we władzy Kościoła, mianowicie duchowy i materialny. Lecz ten [materialny] ma być dobywany dla Kościoła, tamten [duchowy] przez Kościół. Tamten ręką kapłana, ten ręką królów i żołnierzy, ale na skinienie i za przyzwoleniem kapłana.
Jeśli zatem błądzi władza ziemska, będzie sądzona przez władzę duchową; jeśli zaś błądzi niższa władza duchowa — przez swoją zwierzchnią; jeśli zaś najwyższa, może być sądzona przez samego Boga, nie przez człowieka.
Toteż oznajmiamy, twierdzimy, określamy i ogłaszamy, że podleganie Biskupowi Rzymskiemu jest dla każdego ludzkiego stworzenia bezwzględnie konieczne do zbawienia.
Często ważniejsze od tego, co w nim jest.
- ✕Nie ma i nie może być podstawy w Piśmie dla warunku zbawienia sformułowanego w tej definicji — żaden tekst biblijny nie uzależnia zbawienia od podległości jakiemukolwiek urzędowi kościelnemu.
- ✕Nie ma w bulli Dz 4,12 ani J 14,6 — wersetów mówiących, w kim jest zbawienie; są za to Łk 22,38 o dwóch mieczach i Mt 26,52 o schowaniu miecza, użyte alegorycznie.
- ✕Nie ma 1 Tm 2,5 o jednym pośredniku między Bogiem a ludźmi — w dokumencie, który ustanawia pośrednictwo urzędu jako konieczne.
- ✕Nie ma słowa o wierze albo posłuszeństwie Bogu jako kryterium; kryterium jest wyłącznie podleganie Biskupowi Rzymskiemu.
- ✕Nie ma odpowiedzi na oczywiste pytanie o los ludzi, którzy o biskupie Rzymu nigdy nie słyszeli — a definicja obejmuje każde ludzkie stworzenie.
- ✕Nie ma żadnego ograniczenia czasowego ani okoliczności łagodzących: formuła omnino wyklucza wyjątki.
Co z tego wynika
Unam Sanctam to punkt, w którym budowa systemu dochodzi do końca: zbawienie zostaje formalnie związane z podległością instytucji, a instytucja wyjęta spod jakiegokolwiek sądu poza Bożym. Historia dopisała do tego komentarz szybciej, niż ktokolwiek się spodziewał. Niecały rok później ludzie Filipa IV napadli Bonifacego VIII w Anagni, papież wkrótce zmarł, a od 1309 roku papiestwo na blisko siedemdziesiąt lat przeniosło się do Awinionu pod kuratelę Francji. Potem przyszła wielka schizma zachodnia: dwóch, a następnie trzech papieży naraz, wzajemnie się ekskomunikujących. System, który ogłosił się warunkiem zbawienia każdego człowieka, w ciągu jednego pokolenia nie potrafił wskazać, który z trzech namiestników jest prawdziwy.