Constitutum Constantini — rzekome nadanie Konstantyna dla papieża Sylwestra
Przez siedemset lat ten dokument uzasadniał władzę świecką papiestwa. W 1440 roku Lorenzo Valla rozłożył go na czynniki pierwsze samą analizą języka — i tak narodziła się nowoczesna krytyka filologiczna. Poniżej masz kluczowe fragmenty łacińskiego oryginału. Zanim klikniesz podpowiedzi, spróbuj zagrać Vallę: znajdź w tekście słowa, których kancelaria rzymska IV wieku napisać nie mogła.
Źródło: Constitutum Constantini (Donatio Constantini), rozdz. 11-18 i subskrypcja — ed. H. Fuhrmann, MGH Fontes iuris Germanici antiqui X (1968)
Kliknij podkreślone wyrażenie w tekście, żeby zobaczyć, co znaczy i dlaczego jest ważne. Kolory rozróżniają rodzaj wtrętu — legenda pod tekstem.
Tekst oryginalny
Utile iudicavimus una cum omnibus nostris et universo senatu, optimatibus etiam et cuncto populo Romano, gloriae imperii nostri subiacenti, ut, sicut in terris esse videtur constitutus, etiam et pontifices, qui ipsius principis apostolorum gerunt vices, principatus potestatem amplius, quam terrena imperialis nostrae serenitatis mansuetudo habere videtur concessam, a nobis nostroque imperio obtineant.
Atque decernentes sancimus, ut principatum teneat tam super quattuor praecipuas sedes Antiochenam, Alexandrinam, , quamque etiam super omnes in universo orbe terrarum dei ecclesias.
Atque de praesenti contradimus palatium imperii nostri Lateranense, quod omnibus in toto orbe terrarum praefertur atque praecellet palatiis, deinde nec non et superhumerale, videlicet lorum, qui imperiale circumdare assolet collum, verum etiam et clamidem purpuream atque tunicam coccineam et omnia imperialia indumenta.
Unde ut non pontificalis apex vilescat, sed magis amplius quam terreni imperii dignitas et gloriae potentia decoretur, ecce tam palatium nostrum, ut praelatum est, quamque Romae urbis et , loca et civitates saepefato beatissimo pontifici, patri nostro Silvestrio, universali papae, contradentes atque relinquentes eius vel successorum ipsius pontificum potestati et ditioni firma imperiali censura per hanc nostram decernimus disponenda atque iuri sanctae Romanae ecclesiae concedimus permanenda.
Unde congruum prospeximus, nostrum imperium et regni potestatem orientalibus transferri ac transmutari regionibus et in Byzantiae provincia in optimo loco nomini nostro civitatem aedificari et nostrum illic constitui imperium; quoniam, ubi principatus sacerdotum et christianae religionis caput ab imperatore caelesti constitutum est, iustum non est, ut illic imperator terrenus habeat potestatem.
Datum Roma sub die tertio Kalendarum Aprilium, domino nostro Flavio viris clarissimis consulibus.
Przekład polski
Uznaliśmy za rzecz pożyteczną, wraz ze wszystkimi naszymi satrapami, całym senatem, a także z możnymi i z całym ludem rzymskim poddanym chwale naszego panowania, aby — skoro na ziemi został on ustanowiony namiestnikiem Syna Bożego — także i biskupi, którzy sprawują urząd tegoż księcia apostołów, otrzymali od nas i od naszego cesarstwa władzę zwierzchnią większą, niż zdaje się ją mieć ziemska łagodność naszego cesarskiego majestatu.
I postanawiając zarządzamy, aby dzierżył on zwierzchność zarówno nad czterema głównymi stolicami: antiocheńską, aleksandryjską, konstantynopolitańską i jerozolimską, jak i nad wszystkimi kościołami Bożymi na całym okręgu ziemi.
I już teraz przekazujemy pałac naszego cesarstwa na Lateranie, który góruje i przewyższa wszystkie pałace całego okręgu ziemi, następnie diadem, to jest koronę z naszej głowy, a zarazem frygium, jak również naramiennik, to jest lorum, które zwykło otaczać cesarską szyję, ale też płaszcz purpurowy i tunikę szkarłatną oraz wszystkie szaty cesarskie.
Przeto, aby szczyt urzędu biskupiego nie stracił na znaczeniu, lecz był ozdobiony godnością i chwalebną potęgą większą niż ziemskie cesarstwo — oto zarówno nasz pałac, jak wyżej powiedziano, jak i miasto Rzym oraz wszystkie prowincje, miejscowości i miasta Italii i regionów zachodnich przekazujemy i pozostawiamy wielekroć wspomnianemu najbłogosławieńszemu biskupowi, ojcu naszemu Sylwestrowi, papieżowi powszechnemu, i mocą niewzruszonego postanowienia cesarskiego, przez ten nasz boski, święty i wiążący akt, zarządzamy, aby pozostawały we władzy i zwierzchnictwie jego oraz jego następców, i przyznajemy je na trwałe prawu świętego Kościoła rzymskiego.
Dlatego uznaliśmy za stosowne przenieść nasze cesarstwo i władzę królewską w strony wschodnie, a w prowincji Bizancjum, w najlepszym miejscu, zbudować miasto naszego imienia i tam ustanowić naszą władzę — ponieważ tam, gdzie zwierzchność kapłanów i głowa religii chrześcijańskiej zostały ustanowione przez niebiańskiego Cesarza, nie jest rzeczą słuszną, aby ziemski cesarz sprawował władzę.
Dano w Rzymie dnia trzeciego przed kalendami kwietniowymi [30 marca], za konsulatu pana naszego Flawiusza Konstantyna Augusta po raz czwarty oraz Gallikana, mężów najjaśniejszych.
Często ważniejsze od tego, co w nim jest.
- ✕Nie ma śladu tego dokumentu w żadnym źródle od IV do VII wieku — ani w prawie, ani w aktach soborów, ani w korespondencji papieskiej.
- ✕Nie ma potwierdzenia u nikogo współczesnego Konstantynowi. Euzebiusz z Cezarei opisał życie cesarza w czterech księgach i o przekazaniu Zachodu papieżowi nie wie nic.
- ✕Nie ma reakcji tych, których nadanie miałoby dotyczyć: cesarze po Konstantynie nadal władali Italią i Zachodem, jakby dokument nie istniał.
- ✕Nie ma oryginału ani żadnej kopii wcześniejszej niż IX wiek — najstarszy rękopis pochodzi z opactwa Saint-Denis.
- ✕Nie ma w tekście ani jednego argumentu z Pisma na to, że biskup ma otrzymać władzę świecką, koronę i prowincje; jedyne przywołane wersety dotyczą kluczy Piotra.
- ✕Nie ma w dokumencie prawdziwej historii chrztu Konstantyna: cesarz przyjął chrzest dopiero na łożu śmierci w 337 roku, w Nikomedii, z rąk ariańskiego biskupa Euzebiusza — a nie od Sylwestra w Rzymie.
Co z tego wynika
Że jest to fałszerstwo, jest dziś pewne i przyznane przez stronę katolicką: Catholic Encyclopedia z 1909 roku pisze wprost, że dokument jest „bez wątpienia fałszerstwem". Sporna pozostaje jedynie dokładna dekada i autorstwo — nauka mieści powstanie tekstu między około 750 a 800 rokiem. Wątpliwości zgłaszano na długo przed Vallą: już w 1001 roku kancelaria Ottona III nazwała Donację fabrykacją, a niezależnie od Valli fałszerstwo rozpoznali Mikołaj z Kuzy w 1433 i Reginald Pecock około 1450 roku. Nie twierdzimy, że cała władza papieska wyrosła z jednej fałszywki — proces był dłuższy. Twierdzimy to, co jest w pełni udokumentowane: w kluczowych momentach Rzym sięgał po sfabrykowane dokumenty, a gdy fałszerstwo wykazano, władzy zbudowanej na nim nie oddał.